Η ερημωμένη σήμερα Μονή του Αγίου Αθανασίου βρίσκεται στη θέση Φουρκαρί ή Φουρκαριά, σε σημείο με εξαιρετική γεωστρατηγική σημασία, ακριβώς απέναντι από το νησάκι Σουπιά και την Ύδρα.
Η τοποθεσία της, με ανεμπόδιστη θέα στο Αργολικό πέλαγος, ενισχύει την άποψη ότι το μοναστήρι δεν είχε μόνο θρησκευτικό, αλλά και αμυντικό ρόλο.
Οχυρωματικός περίβολος με φρουριακό χαρακτήρα
Το στοιχείο που κάνει τη Μονή Αγίου Αθανασίου να ξεχωρίζει είναι ο οχυρωματικός της περίβολος, ο οποίος θυμίζει περισσότερο μικρό φρούριο παρά απλό μοναστικό συγκρότημα. Τα τείχη διατηρούν τον φρουριακό τους χαρακτήρα και, σύμφωνα με τις ενδείξεις, δεν έχουν υποστεί σημαντικές επεμβάσεις ή επισκευές στα νεότερα χρόνια, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα αυθεντικά.
Στον περίβολο έχουν ενσωματωθεί λίθοι από αρχαία οικοδομήματα, στοιχείο που μαρτυρά τη μακραίωνη χρήση του χώρου και τη διαδοχή διαφορετικών ιστορικών φάσεων.
Αρχαία ίχνη και παλαιότερα κτίσματα
Μπροστά από τον ναό διακρίνεται τμήμα αρράβδωτου αρχαίου κίονα, το μοναδικό αρχαίο κατάλοιπο που σώζεται ελεύθερο στον χώρο. Παράλληλα, είναι εμφανές ότι το καθολικό της μονής έχει ανεγερθεί επάνω σε παλαιότερο κτίσμα, το οποίο δεν αποκλείεται να ήταν πύργος ή μέρος οχυρωματικής κατασκευής.
Τα δεδομένα αυτά ενισχύουν την εκτίμηση ότι στη συγκεκριμένη θέση προϋπήρχε αρχαίο πόλισμα ή φρούριο, αξιοποιώντας το φυσικό πλεονέκτημα της περιοχής.
Το Καθολικό και τα ερείπια της μονής
Το Καθολικό της Μονής, αφιερωμένο στον Άγιο Αθανάσιο, διατηρείται σε σχετικά καλή κατάσταση, σε αντίθεση με τα γύρω κτίσματα. Γύρω του σώζονται τα ερειπωμένα κελιά και οι βοηθητικοί χώροι, που σκιαγραφούν την παλαιότερη μορφή ενός οργανωμένου μοναστικού συγκροτήματος.
Η εικόνα εγκατάλειψης που επικρατεί σήμερα προσδίδει στο μνημείο έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα, ενισχύοντας το αίσθημα ιστορικής συνέχειας αλλά και λήθης.
Άγνωστη χρονολόγηση, μεταβυζαντινή καταγωγή
Δεν υπάρχουν σαφείς ιστορικές πηγές που να προσδιορίζουν τη χρονολογία ίδρυσης της μονής. Ωστόσο, η μορφολογία του οχυρωματικού περιβόλου και των κτισμάτων παραπέμπει στη μεταβυζαντινή περίοδο, πιθανότατα στον 17ο ή 18ο αιώνα.
Η απουσία τεκμηριωμένων στοιχείων καθιστά τη Μονή Αγίου Αθανασίου ένα από τα πλέον αινιγματικά ιστορικά μνημεία της περιοχής, με σημαντικό αρχαιολογικό και ιστορικό ενδιαφέρον.
Ένα μνημείο που ζητά ανάδειξη
Η Μονή Αγίου Αθανασίου στη Φουρκαριά αποτελεί σπάνιο παράδειγμα μοναστηριού με έντονο αμυντικό χαρακτήρα, συνδυάζοντας θρησκευτική, στρατιωτική και αρχαιολογική αξία.
Παρά τη σημερινή της εγκατάλειψη, παραμένει ένα μνημείο που αξίζει μεγαλύτερη προβολή και προστασία, ως κομμάτι της άγνωστης αλλά πλούσιας ιστορικής κληρονομιάς της περιοχής απέναντι από την Ύδρα.
