Κάθε φορά που περνάω από τη γωνία στο τέρμα της Λεωφόρου Αμαλίας, εκεί που σήμερα οι αυτόματες πόρτες της τράπεζας ανοιγοκλείνουν με έναν ψυχρό, μηχανικό ήχο, η μύτη μου «κλέβει» μια μυρωδιά που δεν υπάρχει πια. Είναι η οσμή της καμένης ζάχαρης, του φρέσκου προζυμιού και του καυτού λαδιού. Για εμάς, τα παιδιά που μεγαλώσαμε στα σοκάκια της παλιάς πόλης του Ναυπλίου, ο φούρνος του Μπουγιούκου δεν ήταν απλώς ένα κατάστημα. Ήταν το ρολόι της γειτονιάς μας, ο σταθμός ανεφοδιασμού μας και ο ίδιος ο Φώτης, ένας δικός μας άνθρωπος που μας ήξερε με τα μικρά μας ονόματα.

Ο Φώτης Μπουγιούκος δεν έφτιαχνε απλώς ψωμί. Έψηνε την ιστορία της ίδιας της πόλης. Και όσο κι αν άλλαξε ο Μεγάλος Δρόμος και η Αμαλίας, η γεύση εκείνου του ζεστού λουκουμά με τη μπόλικη ζάχαρη θα παραμείνει για πάντα η γεύση της παιδικής μας ηλικίας στο Ναύπλιο.

Η είδηση του θανάτου του, σε ηλικία 93 ετών, ήρθε να σφραγίσει οριστικά μια ολόκληρη εποχή. Μια εποχή που η Αμαλίας ήταν δρόμος των ανθρώπων και όχι των τουριστών, μια εποχή που η επικοινωνία γινόταν πάνω από μια λαμαρίνα με κουλουράκια.

Οι αχνιστοί λουκουμάδες και το σχολικό για το Άργος

Θυμάμαι τον Φώτη πάντα στη θέση του. Το σπίτι του ήταν ακριβώς απέναντι από την δημόσια βιβλιοθήκη, στην καρδιά της παλιάς πόλης, αλλά για εκείνον η μέρα ξεκινούσε όταν όλοι εμείς γυρίζαμε πλευρό στο κρεβάτι. Γύρω στις τέσσερις τα ξημερώματα, το φως στο εργαστήριο άναβε. Ήταν το πρώτο σημάδι ζωής στην πόλη. Μέχρι να βγει ο ήλιος, ο Φώτης είχε ήδη παλέψει με τα σακιά το αλεύρι, είχε ζυμώσει, είχε ετοιμάσει τις σφολιάτες και είχε ανάψει τον μεγάλο επαγγελματικό φούρνο.

Στις επτά ακριβώς, οι πόρτες άνοιγαν. Τότε ξεκινούσε η δική μας ιεροτελεστία. Μαθητές του ιδιωτικού δημοτικού σχολείου οι περισσότεροι, στεκόμασταν στη στάση ακριβώς απέξω, περιμένοντας το σχολικό λεωφορείο για το Άργος. Με τις τσάντες βαριές στον ώμο και το κρύο να τρυπάει τα κόκαλα τους χειμώνες, ο φούρνος του Μπουγιούκου ήταν το καταφύγιό μας.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνους τους λουκουμάδες. Έβγαιναν αχνιστοί, τοποθετούνταν βιαστικά στο λευκό χαρτί περιτυλίγματος και πασπαλίζονταν με εκείνη την κρυσταλλική ζάχαρη που έτριζε στα δόντια. Ήταν το «καύσιμο» για να βγει η μέρα στο θρανίο. Πληρώναμε με μερικές δραχμές που βρίσκαμε στις τσέπες μας και φεύγαμε τρέχοντας για το λεωφορείο. Η λαδιά πάνω στο χαρτί ήταν το παράσημό μας. Μέχρι να φτάσουμε στην τάξη, τα εξώφυλλα των βιβλίων και τα μπλε τετράδια είχαν ήδη αποκτήσει τα πρώτα τους σημάδια από τα λερωμένα δάχτυλά μας. Ο Φώτης μας κοιτούσε πίσω από τον πάγκο, με εκείνο το ήρεμο, κουρασμένο αλλά ειλικρινές χαμόγελο. Μας έβλεπε να μεγαλώνουμε, να αλλάζουμε τάξεις, να αλλάζουμε φωνές, αλλά να παραμένουμε πιστοί στον λουκουμά του.

Η Αμαλίας που χάθηκε στη σκόνη του χρόνου

Η λεωφόρος Αμαλίας τότε είχε μια άλλη αύρα. Στις δεκαετίες του ’70, του ’80 και στις αρχές του ’90 δεν θύμιζε σε τίποτα το σημερινό τουριστικό σκηνικό. Ήταν ένας δρόμος ζωντανός, γεμάτος επαγγελματίες που ο καθένας είχε το δικό του στίγμα. Έσφυζε από ζωή, φωνές. Δίπλα στον Μπουγιούκο ήταν το μανάβικο με τις μυρωδιές από τα φρέσκα ζαρζαβατικά να ανακατεύονται με τη ζύμη. Λίγο πιο πέρα το παντοπωλείο και η Δημόσια Βιβλιοθήκη, που ευτυχώς στέκει ακόμα εκεί για να μας θυμίζει κάτι από τα παλιά.

Θυμάμαι τον θόρυβο από τα ποδήλατα. Τα ποδηλατάδικα ήταν πάντα γεμάτα κόσμο που επισκεύαζε το μοναδικό του μέσο μετακίνησης. Πιο κάτω, τα κρεοπωλεία, το ψαράδικο, το ποτοποιείο, το βενζινάδικο, το βιβλιοπωλείο, ο σταθμός του ΚΤΕΛ. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι ήταν μια αλυσίδα. Και ο κρίκος που τους ένωνε όλους ήταν ο φούρνος. Γιατί από εκεί θα πέρναγαν όλοι για το καρβέλι της ημέρας.

Το Κυριακάτικο ταψί: Μια ιερή διαδικασία

Ο φούρνος του Μπουγιούκου δεν ήταν μόνο παιδική υπόθεση. Ήταν η καρδιά της νοικοκυροσύνης στο παλιό Ναύπλιο. Θυμάμαι τη μάνα μου και τις γειτόνισσες να κάνουν αυτό που τότε λέγαμε «παρέλαση των ταψιών».

Αν υπήρχε μια στιγμή που ο φούρνος του Μπουγιούκου γινόταν το επίκεντρο του σύμπαντος για το Ναύπλιο, αυτή ήταν η Κυριακή. Ξεχάστε τα σημερινά delivery και τα έτοιμα φαγητά. Τότε η Κυριακή σήμαινε «ψήσιμο στον φούρνο».

Η παρέλαση ξεκινούσε από νωρίς. Οι νοικοκυρές της παλιάς πόλης κατέβαιναν με τα ταψιά στα χέρια, τυλιγμένα σε λευκές, κολλαριστές πετσέτες. Επειδή τα ταψιά ήταν δεκάδες και όλα έμοιαζαν μεταξύ τους, επιστρατευόταν η φαντασία. Κάθε σπίτι είχε το δικό του «σημάδι». Μια χαραγματιά στο μέταλλο, τα αρχικά του ονόματος με έναν μαρκαδόρο, ή ακόμα και ένας ιδιαίτερος τρόπος που ήταν κομμένες οι πατάτες.

Ο Φώτης ήξερε. Ήξερε ποιο ταψί ήθελε περισσότερο νερό, ποιο έπρεπε να βγει νωρίτερα για να μη στεγνώσει το κρέας, ποιο χρειαζόταν εκείνη την έξτρα φροντίδα για να κάνει την τέλεια κρούστα. Το ψήσιμο στον επαγγελματικό φούρνο έδινε στο φαγητό μια γεύση που καμία οικιακή κουζίνα δεν μπορούσε να φτάσει. Το αρνάκι με τις πατάτες ή τα γεμιστά που ψήθηκαν στον Μπουγιούκο ήταν το σήμα κατατεθέν του κυριακάτικου τραπεζιού μας.

Και την ώρα της αναμονής; Εκεί γινόταν η πραγματική ενημέρωση. Στην ουρά του φούρνου μαθαίνονταν όλα. Ποιος παντρεύτηκε, ποιος αρρώστησε, τι έγινε στην αγορά. Ήταν η κοινωνική δικτύωση της εποχής, πρόσωπο με πρόσωπο, με τη ζέστη του φούρνου να μας αγκαλιάζει. Το μεσημέρι, η επιστροφή στο σπίτι με το ζεστό ταψί ήταν μια μικρή γιορτή. Ο ήχος από τα καπάκια που χτυπούσαν ρυθμικά καθώς περπατούσαμε στα στενά ήταν η μουσική υπόκρουση της γειτονιάς μας.

Οι γιορτές και το “στρατηγείο” των γλυκών

Όταν πλησίαζαν τα Χριστούγεννα ή το Πάσχα, ο φούρνος μεταμορφωνόταν σε εργοστάσιο χαράς. Οι νοικοκυρές δεν εμπιστεύονταν πουθενά αλλού τα τσουρέκια τους. Έπρεπε να πάνε στον Φώτη. Εκείνος, παρά την απίστευτη κούραση, αφού δούλευε ασταμάτητα για μέρες, δεν έχανε την ευγένειά του.

Θυμάμαι τις ουρές που έφταναν μέχρι έξω στο πεζοδρόμιο. Ταψιά με μελομακάρονα και κουραμπιέδες που έπρεπε να ψηθούν ομοιόμορφα μέχρι το κέντρο πριν τα Χριστούγεννα, κουλουράκια για το Πάσχα που έπρεπε να ροδίσουν ακριβώς όσο έπρεπε. Ο Φώτης ήταν ο εγγυητής της επιτυχίας του εορταστικού τραπεζιού. Αν το γλυκό είχε ψηθεί στον Μπουγιούκο, η νοικοκυρά ήταν ήσυχη.

Ο άνθρωπος πίσω από την ποδιά

Ο Φώτης Μπουγιούκος ήταν ο ορισμός του παλιού Αναπλιώτη άρχοντα της δουλειάς. Πάντα καθαρός, πάντα με τη λευκή του ποδιά, εξέπεμπε μια σιγουριά. Παρά το ξενύχτι, σε υποδεχόταν με ένα χαμόγελο που σου έφτιαχνε τη μέρα. Ήταν άνθρωπος κοινωνικός, με φιλίες βαθιές, που ήξερε να ακούει και να συμβουλεύει.

Πριν από περίπου τριάντα χρόνια, όταν αποφάσισε να κλείσει τον φούρνο, η λεωφόρος Αμαλίας «άδειασε». Το κτίριο που στέγαζε τόσες αναμνήσεις έγινε τράπεζα. Ο Φώτης έφυγε με τη σύζυγό του, την Υβόννη, για την Ολλανδία, εκεί όπου σπούδαζαν τα παιδιά τους. Όμως η καρδιά του παρέμενε εδώ. Κάθε φορά που επέστρεφε για διακοπές, τον έβλεπες να περπατάει στο Ναύπλιο και να απολαμβάνει την πόλη που ο ίδιος είχε ταΐσει για δεκαετίες. Πλέον, χωρίς το βάρος του φούρνου, αλλά με τον σεβασμό όλων μας.

Ο επίλογος μιας αυθεντικής ζωής

Ο θάνατος του Φώτη Μπουγιούκου στα 93 του χρόνια δεν είναι απλώς μια είδηση στα «ψιλά». Είναι η υπενθύμιση ότι η πόλη μας αλλάζει πρόσωπο. Οι άνθρωποι που έχτισαν την καθημερινότητά μας με προσωπική εργασία και αυθεντικότητα φεύγουν ένας-ένας.

Για εμάς που ζήσαμε εκείνα τα χρόνια, ο Φώτης δεν πέθανε. Θα ζει πάντα σε κάθε αχνιστό λουκουμά που δοκιμάζουμε και απογοητευόμαστε γιατί «δεν είναι σαν του Μπουγιούκου». Θα ζει σε κάθε κυριακάτικο ψητό που δεν έχει εκείνη την κρούστα του επαγγελματικού φούρνου. Θα ζει στις ιστορίες που διηγούμαστε στα παιδιά μας για το πώς ήταν το Ναύπλιο όταν η μυρωδιά του ψωμιού σου έδειχνε τον δρόμο για το σπίτι.

Η είδηση του θανάτου του Φώτη Μπουγιούκου έκλεισε οριστικά το κεφάλαιο μιας ολόκληρης γενιάς για το Ναύπλιο.

Φώτη, σε ευχαριστούμε για όλα. Για τη ζάχαρη στα χέρια μας, για τη ζεστασιά στην καρδιά μας και για το ότι μας έμαθες τι σημαίνει να είσαι ο φούρναρης μιας ολόκληρης πόλης. Καλό ταξίδι.