Φωτοβολταϊκά πάνω από πορτοκαλιές δοκιμάζονται ήδη στην Ισπανία, σε ένα πείραμα που θα μπορούσε να ενδιαφέρει άμεσα την Αργολίδα. Η νέα προσέγγιση ονομάζεται αγροβολταϊκή και επιδιώκει να συνδυάσει την καλλιέργεια με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην ίδια έκταση.
Η διαφορά από ένα συνηθισμένο φωτοβολταϊκό πάρκο είναι ουσιαστική. Τα δέντρα δεν ξεριζώνονται και η γεωργική γη δεν εγκαταλείπει την παραγωγική της χρήση. Τα πάνελ τοποθετούνται ψηλότερα από το έδαφος, ώστε κάτω από αυτά να συνεχίζονται η καλλιέργεια, το κλάδεμα, η άρδευση και η συγκομιδή.
Το ερώτημα για την Αργολίδα είναι εάν ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να προσφέρει παράλληλα ηλεκτρική ενέργεια, προστασία από την έντονη ηλιακή ακτινοβολία και μικρότερη απώλεια νερού από το έδαφος.
Το πείραμα σε πορτοκαλεώνα της Ισπανίας
Η εφαρμογή δοκιμάζεται στο Almodóvar del Río, στην επαρχία της Κόρδοβας. Πρόκειται για περιοχή με μεσογειακές κλιματικές συνθήκες, υψηλές θερμοκρασίες και σημαντικές ανάγκες άρδευσης.
Στον πορτοκαλεώνα εγκαταστάθηκαν πέντε συστήματα φωτοβολταϊκών που ακολουθούν την πορεία του ήλιου. Η συνολική εγκατάσταση περιλαμβάνει 120 φωτοβολταϊκά πλαίσια, ισχύος 70 kWp, καθώς και ειδικό εξοπλισμό για τη βελτιστοποίηση της ενεργειακής απόδοσης.
Το πρόγραμμα δεν μετρά μόνο την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Παρακολουθεί την ηλιακή ακτινοβολία, την υγρασία του εδάφους, την υγρασία του αέρα, τη θερμοκρασία των φύλλων και τη διαθεσιμότητα νερού για τα δέντρα. Δίπλα στην εγκατάσταση διατηρείται ξεχωριστό τμήμα του πορτοκαλεώνα χωρίς φωτοβολταϊκά, ώστε να συγκρίνονται οι συνθήκες και η πορεία των δέντρων.
Η παρουσίαση του πιλοτικού έργου στο ευρωπαϊκό δίκτυο για την Κοινή Αγροτική Πολιτική αναφέρει άμεση μείωση της θερμοκρασίας του εδάφους κάτω από τα φωτοβολταϊκά, χαμηλότερη θερμοκρασία των φύλλων κατά τη διάρκεια της ημέρας και περιορισμό της κατανάλωσης νερού. Δεν δημοσιοποιείται, πάντως, συγκεκριμένο ποσοστό εξοικονόμησης νερού, ώστε να μπορεί να υπολογιστεί η πραγματική επίδραση στην άρδευση ενός πορτοκαλεώνα.
Πόση σκιά αντέχουν οι πορτοκαλιές
Η σκίαση δεν είναι από μόνη της ωφέλιμη σε οποιαδήποτε ένταση. Η πορτοκαλιά χρειάζεται ηλιακή ακτινοβολία για τη φωτοσύνθεση και την ανάπτυξη των καρπών. Η υπερβολική κάλυψη μπορεί να μειώσει την παραγωγή.
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν από το ισπανικό πρόγραμμα αναφέρουν ότι σκίαση μεταξύ 30% και 50% θεωρείται κατάλληλη για πορτοκαλιές και λεμονιές. Μέσα σε αυτά τα όρια μπορεί να περιορίζεται η θερμική καταπόνηση των δέντρων, χωρίς να επηρεάζεται σημαντικά η ποιότητα των καρπών.
Σκίαση μεγαλύτερη από 50% μπορεί, σύμφωνα με την ίδια παρουσίαση, να αρχίσει να μειώνει την παραγωγή των εσπεριδοειδών. Η διάταξη των πάνελ, το ύψος, η μεταξύ τους απόσταση και η δυνατότητα να μεταβάλλουν τη θέση τους κατά τη διάρκεια της ημέρας αποτελούν επομένως βασικά στοιχεία του σχεδιασμού.
Παραγωγή ρεύματος χωρίς εγκατάλειψη της καλλιέργειας
Η εγκατάσταση της Κόρδοβας εμφανίζει, σύμφωνα με τους υπεύθυνους του έργου, παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας συγκρίσιμη με συμβατικό φωτοβολταϊκό σύστημα ισχύος 95 kWp με νότιο προσανατολισμό.
Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από το δίκτυο περιορίστηκε έως και κατά 70%. Το ποσοστό αφορά τη συγκεκριμένη εγκατάσταση και τις δικές της ενεργειακές ανάγκες, συνεπώς δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτομάτως σε έναν πορτοκαλεώνα της Αργολίδας.
Οι υπεύθυνοι εκτιμούν επίσης ότι ο χρόνος απόσβεσης μπορεί να είναι παρόμοιος με εκείνον μιας συμβατικής φωτοβολταϊκής εγκατάστασης, χωρίς να υπολογίζονται επιδοτήσεις. Πρόκειται για εκτίμηση του πιλοτικού προγράμματος και όχι για γενικό οικονομικό κανόνα, καθώς το κόστος διαφέρει ανάλογα με το έδαφος, το μέγεθος της έκτασης, τη σύνδεση με το δίκτυο και τις κατασκευές που απαιτούνται.
Γιατί η ιδέα ενδιαφέρει την Αργολίδα
Οι πορτοκαλεώνες της Αργολίδας χρειάζονται νερό και ενέργεια, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να αυξήσουν την εξάτμιση από το έδαφος και την καταπόνηση των δέντρων.
Ένα σωστά σχεδιασμένο αγροβολταϊκό σύστημα θα μπορούσε θεωρητικά να προσφέρει ελεγχόμενη σκίαση, να μειώσει τη θερμοκρασία κάτω από τα πάνελ και να καλύψει μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας που χρειάζεται για τις γεωτρήσεις, τα αντλιοστάσια ή άλλες γεωργικές εγκαταστάσεις.
Η εφαρμογή δεν είναι, όμως, τόσο απλή όσο η τοποθέτηση ορισμένων φωτοβολταϊκών ανάμεσα στις πορτοκαλιές. Οι κατασκευές πρέπει να επιτρέπουν την κίνηση γεωργικών μηχανημάτων και εργατών. Η θέση των πάνελ δεν πρέπει να εμποδίζει το κλάδεμα, τους ψεκασμούς και τη συγκομιδή. Χρειάζεται ακόμη να υπολογιστούν η αντοχή των εγκαταστάσεων σε ισχυρούς ανέμους και το πρόσθετο κόστος των υπερυψωμένων βάσεων.
Μεγάλη σημασία έχει και η επίδραση της σκίασης στην καρποφορία. Οι ποικιλίες, η ηλικία των δέντρων, η πυκνότητα φύτευσης, ο προσανατολισμός των σειρών και οι τοπικές συνθήκες μπορεί να οδηγήσουν σε διαφορετικά αποτελέσματα από εκείνα της Κόρδοβας.
Νέο ευρωπαϊκό πρόγραμμα με συμμετοχή της Ελλάδας
Η αγροβολταϊκή τεχνολογία δεν περιορίζεται πλέον σε μεμονωμένα πειράματα. Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα AGRISOL ξεκίνησε την 1η Νοεμβρίου 2025 και θα διαρκέσει μέχρι τις 31 Οκτωβρίου 2028, με χρηματοδότηση σχεδόν 2 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το πρόγραμμα συντονίζεται από ελληνική εταιρεία και προβλέπει την υποστήριξη τουλάχιστον 30 παραγωγών, αγροτικών επιχειρήσεων, ενώσεων παραγωγών και επιχειρήσεων φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα, στην Ιταλία, στην Ισπανία, στη Δανία και στην Πολωνία.
Στόχος είναι να εξεταστούν τα τεχνικά, οικονομικά και θεσμικά εμπόδια που δυσκολεύουν την εγκατάσταση αγροβολταϊκών και να δημιουργηθούν διαφορετικές λύσεις ανάλογα με την περιοχή.
Αντίστοιχο πρόγραμμα στην Ανδαλουσία επιδιώκει τη συνύπαρξη της αγροτικής παραγωγής με την παραγωγή ενέργειας, ώστε οι φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις να μην αντικαθιστούν καλλιεργούμενες και αρδευόμενες εκτάσεις.
Πιλοτική δοκιμή πριν από οποιαδήποτε γενικευμένη εφαρμογή
Η δυνατότητα εγκατάστασης αγροβολταϊκών στους πορτοκαλεώνες της Αργολίδας δεν μπορεί να κριθεί μόνο από τα αποτελέσματα της Ισπανίας. Χρειάζεται πιλοτική εφαρμογή σε μικρή έκταση, με παράλληλη παρακολούθηση ενός γειτονικού πορτοκαλεώνα χωρίς πάνελ.
Οι μετρήσεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν την κατανάλωση νερού, τη θερμοκρασία του εδάφους και των φύλλων, την ανάπτυξη των καρπών, την παραγωγή ανά δέντρο, την ποιότητα των πορτοκαλιών και το πραγματικό ενεργειακό όφελος.
Το ισπανικό πείραμα δείχνει ότι η ιδέα είναι τεχνικά εφικτή και αξίζει να εξεταστεί. Δεν αποδεικνύει ακόμη ότι αποτελεί έτοιμη και οικονομικά βιώσιμη λύση για κάθε πορτοκαλεώνα.
Μια οργανωμένη πιλοτική δοκιμή στην Αργολίδα θα μπορούσε να δώσει την απάντηση με πραγματικά τοπικά δεδομένα.
