Μια νέα επιστημονική μελέτη φέρνει στο φως μια ανησυχητική πραγματικότητα για το ηφαίστειο των Μεθάνων: η φαινομενική ηρεμία δεν σημαίνει ότι το ηφαίστειο είναι νεκρό. Αντίθετα, κάτω από την επιφάνεια μπορεί να εξελίσσονται διεργασίες που διαρκούν δεκάδες χιλιάδες χρόνια.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Science Advances, ανακατασκευάζει 700.000 χρόνια ηφαιστειακής δραστηριότητας και αποκαλύπτει ότι το μάγμα μπορεί να συσσωρεύεται υπόγεια για τεράστια χρονικά διαστήματα πριν οδηγήσει σε νέα έκρηξη.
Το ηφαίστειο των Μεθάνων, που εκτείνεται στον Σαρωνικό κόλπο, δεν έχει εκραγεί από το 250 π.Χ., όπως είχε καταγράψει ο αρχαίος γεωγράφος Στράβων. Ωστόσο, η απουσία εκρήξεων δεν σημαίνει ότι το σύστημα έχει απενεργοποιηθεί.
700.000 χρόνια ιστορίας και 31 εκρήξεις
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Razvan-Gabriel Popa από το ETH Zurich, εντόπισε τουλάχιστον 31 εκρήξεις στην ιστορία του ηφαιστείου.
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα ήταν ένα «κενό» σχεδόν 100.000 ετών χωρίς επιφανειακή δραστηριότητα. Παρά τη σιωπή αυτή, το μάγμα συνέχιζε να δημιουργείται και να συσσωρεύεται υπόγεια.
Το στοιχείο αυτό αμφισβητεί την παραδοσιακή προσέγγιση που θεωρεί ένα ηφαίστειο «σβηστό» μετά από 10.000 χρόνια αδράνειας.
Οι κρύσταλλοι που αποκάλυψαν την αλήθεια
Για να χαρτογραφήσουν το παρελθόν του ηφαιστείου, οι επιστήμονες ανέλυσαν περισσότερους από 1.250 κρυστάλλους ζιρκονίου από παλαιές ροές λάβας.
Οι κρύσταλλοι αυτοί λειτουργούν σαν «γεωλογικά ρολόγια», καθώς περιέχουν ίχνη ουρανίου που επιτρέπουν ακριβή χρονολόγηση. Τα δεδομένα έδειξαν ότι η μεγαλύτερη παραγωγή μάγματος σημειώθηκε ακριβώς κατά την περίοδο που το ηφαίστειο φαινόταν ανενεργό.
Με απλά λόγια: όσο πιο ήσυχο έδειχνε, τόσο πιο ενεργό ήταν στο εσωτερικό του.
Γιατί το μάγμα «παγιδεύεται»
Η εξήγηση βρίσκεται στη γεωλογική θέση των Μεθάνων, πάνω σε ζώνη καταβύθισης. Εκεί, η κίνηση των τεκτονικών πλακών δημιουργεί μάγμα πλούσιο σε νερό.
Καθώς το μάγμα ανεβαίνει προς την επιφάνεια, η πίεση μειώνεται και απελευθερώνονται αέρια, κάνοντάς το πιο παχύρρευστο. Αυτό το «κολλώδες» μάγμα επιβραδύνεται ή σταματά πριν φτάσει στην επιφάνεια, συσσωρευόμενο σε υπόγειες δεξαμενές.
Το αποτέλεσμα είναι ένα ηφαίστειο που φαίνεται ήρεμο, αλλά στην πραγματικότητα φορτίζεται σταδιακά.
Κίνδυνος υποτίμησης σε κατοικημένες περιοχές
Τα ευρήματα έχουν ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για άλλες ηφαιστειακές περιοχές παγκοσμίως, όπως ο Ειρηνικός «Δακτύλιος της Φωτιάς» και η Μεσόγειος.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι πολλά ηφαίστεια που θεωρούνται «εξαφανισμένα» μπορεί να παραμένουν ενεργά σε βάθος, αυξάνοντας τον κίνδυνο αιφνίδιων και ισχυρών εκρήξεων.
Για περιοχές κοντά σε μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Αθήνα, αυτό σημαίνει ότι απαιτείται πιο εξελιγμένη και συνεχής παρακολούθηση.
Νέα προσέγγιση στην ηφαιστειακή ασφάλεια
Η μελέτη καλεί σε επαναξιολόγηση των μεθόδων εκτίμησης ηφαιστειακού κινδύνου. Η επιφανειακή ηρεμία δεν αρκεί πλέον ως δείκτης ασφάλειας.
Οι επιστήμονες τονίζουν την ανάγκη για:
- ενίσχυση των συστημάτων παρακολούθησης
- καλύτερη κατανόηση των υπόγειων διεργασιών
- ανάπτυξη έγκαιρων προειδοποιητικών μηχανισμών
Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: τα ηφαίστεια μπορεί να «σιωπούν», αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν πάψει να εξελίσσονται.
