Σε μια εποχή που τα GPS και τα σύγχρονα ραντάρ καθοδηγούν τα πλοία με απόλυτη ακρίβεια, οι παραδοσιακοί φάροι της χώρας στέκουν ως σιωπηλά μνημεία της ναυτικής μας ιστορίας. Πριν την πλήρη αυτοματοποίησή τους, τα απομονωμένα αυτά κτίσματα αποτελούσαν το μοναδικό σημείο αναφοράς για τους ναυτικούς. Τη «ζωή» σε αυτά τα φανάρια, στις πιο αντίξοες συνθήκες, έδιναν οι φαροφύλακες.

Μέσα από γραπτές μαρτυρίες και οπτικοακουστικά ντοκουμέντα, έρχονται στο φως οι ιστορίες δύο εκ των τελευταίων μεγάλων φυλάκων της Λακωνίας: του Βαγγέλη Κυνηγαλάκη στον Κάβο Μαλιά και του Πουλίκου Δημακάκου στο Ταίναρο.

Κάβο Μαλιάς 1954: Επιβίωση στην «κόλαση» του Βοριά

Ο Κάβο Μαλιάς αποτελούσε ανέκαθεν ένα από τα πιο επικίνδυνα περάσματα της Μεσογείου. Ήταν το 1954, όταν ο νεαρός τότε Βαγγέλης Κυνηγαλάκης ανέλαβε υπηρεσία στον κατεστραμμένο από την Κατοχή φάρο, τον οποίο κανείς δεν ήθελε να επανδρώσει λόγω των άγριων συνθηκών.

Το κτίριο έσταζε αλμύρα, η υγρασία πότιζε τα κρεβάτια και η θέρμανση ήταν ανύπαρκτη. Η ανάγκη για λίγη ζέστη παραλίγο να αποβεί μοιραία για έναν συνάδελφό του, ο οποίος δηλητηριάστηκε από αναθυμιάσεις μαγκαλιού, με τον Κυνηγαλάκη να τον σώζει την τελευταία στιγμή βγάζοντάς τον στον καθαρό αέρα.

Σε εκείνον τον βράχο, η ευθύνη ήταν τεράστια: ο φάρος δεν έπρεπε να σβήσει ποτέ. Ο φαροφύλακας έπρεπε να κουρδίζει τον μηχανισμό περιστροφής κάθε δυόμισι ώρες, προκειμένου να μην μπερδευτούν τα διερχόμενα ιστιοφόρα. Εκεί έζησε σκηνές αποκάλυψης. Χαρακτηριστική ήταν μια χειμωνιάτικη νύχτα που ο βοριάς ούρλιαζε «σαν δαίμονας» και τα κύματα σκέπαζαν την ταράτσα του φάρου, με τον ίδιο να παλεύει με τις σκούπες να βγάλει τα νερά από το πλημμυρισμένο δωμάτιο, πιστεύοντας πως είχε έρθει το τέλος του.

Παρά τις αντιξοότητες –όπως το να σώσει μέσα στη νύχτα έναν ναυαγό ψαρά που η βάρκα του αναποδογύρισε– ο Κάβο Μαλιάς του χάρισε και τη μεγαλύτερη χαρά της ζωής του. Σε μια από τις σπάνιες εξόδους του στον πολιτισμό, βρήκε καταφύγιο από τη βροχή σε ένα καλύβι κατά τη συγκομιδή της ελιάς. Εκεί γνώρισε μια νεαρή κοπέλα, με την οποία παντρεύτηκε λίγα χρόνια αργότερα, δημιουργώντας τη δική του οικογένεια.

Ταίναρο: Η επαφή με τον μύθο και τον Ζακ Κουστώ

Λίγα ναυτικά μίλια δυτικότερα, στο νοτιότερο άκρο της ηπειρωτικής Ευρώπης, ο Πουλίκος Δημακάκος υπηρέτησε ως ο τελευταίος φαροφύλακας του Ταινάρου. Εκείνη την εποχή, από τους εκατοντάδες φάρους της Ελλάδας, μόνο γύρω στους 150 ήταν επανδρωμένοι, απαιτώντας από τους φύλακες να ζουν σε ακραία απομόνωση.

Ο κ. Δημακάκος ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του από την ακατοίκητη βραχονησίδα Δύσβατο, όπου η μοναξιά ήταν τόσο συνθλιπτική, που το διάβασμα όλων των βιβλίων της δανειστικής βιβλιοθήκης ήταν ο μόνος τρόπος να διατηρήσει τη λογική του. Η μετάθεσή του στο Ταίναρο τον έφερε αντιμέτωπο με το βάρος της ιστορίας, δίπλα στη μυθική σπηλιά του Άδη. Η απομόνωση εκεί γεννούσε ακόμη και θρύλους, όπως αυτόν του παλιού φαροφύλακα που χάθηκε στα κύματα μαζί με τον σκύλο του, με τους ντόπιους να υποστηρίζουν πως τις νύχτες με κακοκαιρία ακούγεται ακόμα το σφύριγμα και το γάβγισμα.

Μια από τις πιο απρόσμενες στιγμές της καριέρας του, ωστόσο, ήταν η συνάντησή του με τον θρυλικό ωκεανογράφο Ζακ Ήβ Κουστώ. Βλέποντας το φημισμένο πλοίο «Καλυψώ», ο Έλληνας φαροφύλακας κατάφερε να μιλήσει στον Γάλλο εξερευνητή. Προς έκπληξή του, ο Κουστώ του εξομολογήθηκε μέσω μεταφραστή πως εκείνος θαύμαζε τους φαροφύλακες, βλέποντάς τους να κουβαλούν στις πλάτες τους φιάλες υγραερίου των 100 κιλών, ανεβαίνοντας σε απρόσιτες «γερακοφωλιές».

Το τέλος μιας εποχής

Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας έφερε την αυτοματοποίηση, με τα φωτοβολταϊκά να αντικαθιστούν τα ανθρώπινα χέρια. Το 2000 ο φάρος του Ταινάρου έκλεισε οριστικά τον κύκλο της επάνδρωσής του. Το γεγονός ότι έφυγε χωρίς να παραδώσει τη σκυτάλη σε νέο συνάδελφο, του άφησε μια πικρία.

Το μήνυμα των τελευταίων αυτών φυλάκων είναι σαφές: Σε μια χώρα με τη μεγαλύτερη ακτογραμμή της Μεσογείου, αυτά τα ιστορικά φανάρια δεν πρέπει να αφεθούν στη φθορά του χρόνου, αλλά να διατηρηθούν και να μετατραπούν σε μουσεία, διαφυλάσσοντας ένα αναπόσπαστο κομμάτι της νεότερης ιστορίας μας.

Δείτε αναλυτικά την ιστορία του Πουλίκου Δημακάκου από το ακρωτήριο Ταίναρο στο παρακάτω βίντεο: