Η Περιφέρεια Πελοποννήσου βρίσκεται στο επίκεντρο σαρωτικών αλλαγών. Με την απολιγνιτοποίηση στη Μεγαλόπολη να αποτελεί ιστορικό ορόσημο και τη ραγδαία ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) να δημιουργεί νέα δεδομένα, η περιοχή μετασχηματίζεται. Σε αυτό το δυναμικό πλαίσιο, η πρόσφατη έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ για την τριετία 2021-2023 ρίχνει άπλετο φως σε έναν καθοριστικό παράγοντα: τις εισαγωγές Κρίσιμων Πρώτων Υλών (Critical Raw Materials – CRM) και Αγαθών Μηδενικών Εκπομπών (Net-Zero Industry Goods – NZIG).

Τι σημαίνουν όμως αυτοί οι αριθμοί για την εθνική οικονομία και πώς επηρεάζουν την τοπική ανάπτυξη και τις επενδύσεις στην Πελοπόννησο;

Το οικονομικό αποτύπωμα

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, η εξάρτηση της χώρας από τις εισαγωγές τεχνολογιών που υποστηρίζουν την κλιματική ουδετερότητα αυξάνεται σταθερά. Η αξία των εισαγωγών σε Αγαθά Μηδενικών Εκπομπών (NZIG) υπερδιπλασιάστηκε σε μια τριετία, αγγίζοντας το 2023 τα 1,19 δισ. ευρώ (από 503 εκατ. ευρώ το 2021), αντιπροσωπεύοντας πλέον το 1,6% των συνολικών εισαγωγών της χώρας.

Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι ο αριθμός των επιχειρήσεων που πραγματοποιούν τέτοιες εισαγωγές έφτασε τις 2.458. Οι επιχειρήσεις αυτές αποτελούν ζωτικό κύτταρο της οικονομίας, καθώς το 2023 παρήγαγαν ακαθάριστη προστιθέμενη αξία της τάξης των 21,5 δισ. ευρώ και απασχόλησαν πάνω από 221.000 εργαζόμενους.

Αντίθετα, οι εισαγωγές στις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (CRM), αν και παραμένουν στρατηγικής σημασίας για τομείς όπως η άμυνα και η ψηφιοποίηση, σημείωσαν πτωτική τάση, κλείνοντας στα 671,7 εκατ. ευρώ το 2023 (0,9% των συνολικών εισαγωγών).

Οικοδομώντας την «πράσινη» Πελοπόννησο

Η Πελοπόννησος αποτελεί ένα από τα πλέον κομβικά πεδία για την ανάπτυξη αιολικών και φωτοβολταϊκών πάρκων στην Ελλάδα. Η ανάλυση της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνει ξεκάθαρα αυτήν την “δίψα” για εξοπλισμό. Η «μερίδα του λέοντος» στις εισαγωγές πράσινων τεχνολογιών (NZIG) το 2023 ανήκει στις εξής κατηγορίες:

1. Φωτοβολταϊκές τεχνολογίες (Μετατροπείς / Inverters): 509,3 εκατ. ευρώ (42,8% των εισαγωγών NZIG)
2. Τεχνολογίες ηλεκτρικού δικτύου (Υποσταθμοί): 221,1 εκατ. ευρώ (18,6%)
3. Τεχνολογίες αιολικής ενέργειας (Ανεμογεννήτριες): 144,2 εκατ. ευρώ (12,1%)
4. Τεχνολογίες μπαταριών (Συσσωρευτές): 123,6 εκατ. ευρώ (10,4%)

Τα έργα που υλοποιούνται και σχεδιάζονται στη Νότια Ελλάδα, και ιδίως στην Πελοπόννησο, εξαρτώνται άμεσα από την ομαλή και αδιάλειπτη προμήθεια αυτών των τεχνολογιών.

Οι στυλοβάτες των υποδομών

Από την άλλη πλευρά, η ραχοκοκαλιά της βαριάς βιομηχανίας και των μεγάλων κατασκευών στηρίζεται στις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες. Το 2023, το μεγαλύτερο μερίδιο αξίας εισαγωγών CRM κατέλαβε μακράν ο Χαλκός (507 εκατ. € – 75,5%), υλικό απολύτως απαραίτητο για τα νέα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Ακολουθεί ο Βωξίτης (61,1 εκατ. € – 9,1%), η πρώτη ύλη για την παραγωγή αλουμινίου, η οποία παραδοσιακά συνδέεται με τη βιομηχανική δραστηριότητα της ευρύτερης περιοχής του Κορινθιακού και της Στερεάς Ελλάδας.

Αυτό που προκαλεί έντονο προβληματισμό είναι ότι το 76% αυτών των υλικών (CRM) προήλθε από τρίτες χώρες (εκτός Ε.Ε.), υπογραμμίζοντας τη γεωπολιτική ευπάθεια της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Το «προφίλ» των εισαγωγέων

Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον στοιχείο που φέρνει στο φως η ΕΛΣΤΑΤ είναι η κατανομή του ιδιοκτησιακού ελέγχου των επιχειρήσεων. Στις εισαγωγές Κρίσιμων Πρώτων Υλών (CRM), κυριαρχούν συντριπτικά οι όμιλοι πολυεθνικών επιχειρήσεων, οι οποίοι το 2023 έλεγχαν το εντυπωσιακό 97,9% της αξίας των εισαγωγών (657,4 εκατ. €).

Αντίθετα, στο πεδίο των “πράσινων” Αγαθών Μηδενικών Εκπομπών (NZIG), η εικόνα είναι πιο ισορροπημένη. Οι εγχώριες ανεξάρτητες επιχειρήσεις παίζουν δυναμικό ρόλο, κατέχοντας το 47,3% της αξίας (562,9 εκατ. €), ενώ οι πολυεθνικές κατέχουν το 47,5%. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι η ελληνική επιχειρηματικότητα –που περιλαμβάνει και πολλές δυναμικές επιχειρήσεις της Πελοποννήσου– βρίσκει πρόσφορο και κερδοφόρο έδαφος στον ανερχόμενο τομέα των ΑΠΕ και της πράσινης μετάβασης.

Η πρόκληση και η ευκαιρία

Η ανάγνωση των στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ είναι αποκαλυπτική. Η Ελλάδα εισάγει ολοένα και περισσότερο εξοπλισμό «καθαρής» ενέργειας, την ώρα που καλείται να διαχειριστεί την κρίσιμη εξάρτησή της από στρατηγικά μέταλλα που προέρχονται κυρίως εκτός ευρωπαϊκών συνόρων.

Για την Πελοπόννησο, η οποία βρίσκεται σε τροχιά ριζικού μετασχηματισμού, οι αριθμοί αυτοί αποτελούν ταυτόχρονα καμπανάκι κινδύνου και πυξίδα. Η προσέλκυση στοχευμένων επενδύσεων που θα αξιοποιούν αυτά τα αγαθά, μπορεί να δώσει ισχυρή ώθηση στην τοπική οικονομία και να δημιουργήσει χιλιάδες νέες και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Το στοίχημα για την Περιφέρεια δεν είναι μόνο η απλή εγκατάσταση πράσινων υποδομών, αλλά η διασφάλιση μιας ανθεκτικής οικονομίας με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον και τον τουριστικό χαρακτήρα της περιοχής, που θα πρωταγωνιστήσει στη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας για τις επόμενες δεκαετίες.