Ένα εγκληματολογικό εργαστήριο μακριά από αίθουσες διδασκαλίας. Τη Δευτέρα 18 Μαΐου, φοιτητές του Παντείου Πανεπιστημίου βρέθηκαν πίσω από τις πόρτες του Αγροτικού Σωφρονιστικού Καταστήματος Τίρυνθας, σε μια επίσκεψη που δύσκολα χωράει στα όρια μιας τυπικής ακαδημαϊκής άσκησης. Ήρθαν αντιμέτωποι με κρατουμένους που μιλούν για αγροτική εργασία, καθημερινή επιβίωση και ελπίδες για έναν διαφορετικό αύριο.

Η ετήσια εκπαιδευτική επίσκεψη πραγματοποιείται υπό την επιστημονική επίβλεψη της καθηγήτριας Εγκληματολογίας Χριστίνας Ζαραφωνίτου, διευθύντριας του Π.Μ.Σ. «Εγκληματολογία» και του εργαστηρίου «Αστεακή Εγκληματολογία» του Παντείου. Στόχος της δεν είναι απλώς η γνωριμία με ένα σωφρονιστικό κατάστημα, αλλά η ουσιαστική επαφή με ό,τι η εγκληματολογική θεωρία περιγράφει αλλά σπάνια αγγίζει: τον εγκλεισμό ως βιωμένη εμπειρία.

Ιστορία, ασφάλεια και σωφρονιστική πολιτική

Η επίσκεψη ξεκίνησε με ενημέρωση για την ιστορική διαδρομή του Α.Σ.Κ. Τίρυνθας από τη διευθύντρια του καταστήματος Ευαγγελία Κατερίνη, η οποία στη συνέχεια μίλησε στους φοιτητές για θεμελιώδεις έννοιες της αντεγκληματικής πολιτικής και του σωφρονιστικού κώδικα, το νομικό και θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία κάθε σωφρονιστικού ιδρύματος στη χώρα.

Τα ζητήματα ασφαλείας ανέλυσε ο αρχιφύλακας Βασίλειος Μπαμπανάσιος, δίνοντας στους φοιτητές μια ρεαλιστική εικόνα για τις καθημερινές λειτουργικές προκλήσεις ενός καταστήματος κράτησης. Ακολούθησε η παρουσίαση της διευθύντριας Δομών Εκπαίδευσης και Κατάρτισης Δάφνης Πιτερού, η οποία ανέλυσε τα προγράμματα τυπικής εκπαίδευσης που υλοποιούνται φέτος στο κατάστημα. Στο επίκεντρο: η άμεση σύνδεση εκπαίδευσης και κοινωνικής επανένταξης των κρατουμένων, μια από τις πιο αμφιλεγόμενες αλλά και κρίσιμες παραμέτρους του σύγχρονου σωφρονισμού.

Αγροτική εργασία ως εργαλείο επανένταξης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε η παρουσίαση του προϊσταμένου της Γεωργικής Υπηρεσίας Δημητρίου Κατσαρού, ο οποίος παρουσίασε τη λειτουργία των αγροκτηνοτροφικών εγκαταστάσεων του καταστήματος και την εργασία των κρατουμένων στην αγροτική παραγωγή. Το Α.Σ.Κ. Τίρυνθας αποτελεί ένα από τα ελάχιστα ελληνικά σωφρονιστικά καταστήματα με ενεργό αγροτικό χαρακτήρα, στοιχείο που το καθιστά ξεχωριστό στο τοπίο της ελληνικής σωφρονιστικής πολιτικής.

Οι φοιτητές ξεναγήθηκαν τόσο στο κλειστό τμήμα του καταστήματος όσο και στις εξωτερικές αγροκτηνοτροφικές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, η πιο απρόσμενη στιγμή της επίσκεψης ήρθε όταν οι κρατούμενοι πήραν μόνοι τους τον λόγο: μίλησαν για τα οφέλη που τους προσφέρει η αγροτική εργασία, περιέγραψαν την καθημερινή τους ζωή μέσα στο κατάστημα και – το πιο συγκινητικό – μοιράστηκαν τα όνειρά τους για το μέλλον.

Πεδίο εργασίας, όχι σκηνικό

Η εκπαιδευτική επίσκεψη σε σωφρονιστικό κατάστημα δεν είναι απλώς μια εκπαιδευτική δραστηριότητα. Για τους αυριανούς εγκληματολόγους, κοινωνιολόγους και εργαζόμενους στον σωφρονιστικό τομέα, πρόκειται για πρώτη επαφή με ένα πεδίο που χαρακτηρίζεται από πολυπλοκότητα, συχνά αντικρουόμενες αξίες και ανθρώπινες ιστορίες που σπάνια φτάνουν στο φως της δημοσιότητας.

Όπως χαρακτηριστικά τόνισε η διεύθυνση του καταστήματος, τέτοιες δράσεις ακαδημαϊκής-σωφρονιστικής συνεργασίας δεν παράγουν μόνο γνώση, παράγουν κατανόηση. Και αυτή, στον τομέα της κοινωνικής επανένταξης, μετράει περισσότερο από οποιοδήποτε εγχειρίδιο.