Η κατάκτηση και ο έλεγχος της φωτιάς δεν είναι απλώς ένα τεχνολογικό επίτευγμα των προγόνων μας, αλλά το κρισιμότερο ίσως «σκαλοπάτι» στην εξελικτική κλίμακα προς τη σύγχρονη ανθρώπινη νοημοσύνη. Είναι ευρέως αποδεκτό στην επιστημονική κοινότητα πως όταν ο προϊστορικός άνθρωπος κατάφερε να δαμάσει το στοιχείο της φωτιάς, ξεκλείδωσε την πρόσβαση σε μια ευρύτερη γκάμα ασφαλών, μαγειρεμένων τροφών.
Αυτή η διατροφική αλλαγή ήταν καταλύτης: παρείχε την απαραίτητη ενέργεια για την ανάπτυξη μεγαλύτερου και πολυπλοκότερου εγκεφάλου, ανοίγοντας τον δρόμο για την εμφάνιση του Homo sapiens.
Μέχρι σήμερα, ωστόσο, υπήρχε ένα θολό τοπίο σχετικά με το πότε ακριβώς οι πρόγονοί μας πέρασαν από την παθητική χρήση της φωτιάς (π.χ. από κεραυνούς) στην ενεργητική δημιουργία της. Μια νέα έρευνα έρχεται να ανατρέψει όσα γνωρίζαμε.
Ανατροπή από ένα βρετανικό λατομείο
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Nature, επιστήμονες εντόπισαν σε ένα παλιό λατομείο αργίλου στη Μεγάλη Βρετανία στοιχεία που αλλάζουν τα χρονοδιαγράμματα. Στον χώρο βρέθηκαν ψημένα ιζήματα, αρχαία τεχνουργήματα και, το σημαντικότερο, κομμάτια πυρίτη. Ο πυρίτης ήταν το βασικό «εργαλείο» που χρησιμοποιούσαν οι προϊστορικοί άνθρωποι για να δημιουργήσουν σπινθήρα.
Αναλύοντας αυτά τα αρχαιολογικά ευρήματα, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι πρόγονοί μας είχαν ήδη αναπτύξει την ικανότητα ανάμματος φωτιάς πριν από τουλάχιστον 400.000 χρόνια!
Ένα άλμα 350.000 ετών
Η διαπίστωση αυτή είναι συγκλονιστική, αν αναλογιστεί κανείς ότι μέχρι πρόσφατα τα παλαιότερα αδιαμφισβήτητα στοιχεία για σκόπιμο άναμμα φωτιάς χρονολογούνταν μόλις 50.000 χρόνια πριν.
Όπως εξηγεί ο Ρομπ Ντέιβις, αρχαιολόγος του Βρετανικού Μουσείου: «Αυτό το εξαιρετικό εύρημα μετατοπίζει αυτό το κομβικό σημείο περίπου 350.000 χρόνια πίσω. Η ικανότητα δημιουργίας και ελέγχου της φωτιάς αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες καμπές στην ανθρώπινη ιστορία, με πρακτικά και κοινωνικά οφέλη που άλλαξαν την ανθρώπινη εξέλιξη».
Από την «κλοπή» της φλόγας στη δημιουργία της
Οι επιστήμονες ανέκαθεν υποπτεύονταν ότι η πρώτη επαφή του ανθρώπου με τη φωτιά ήταν ευκαιριακή. Οι πρώιμοι άνθρωποι πιθανότατα εκμεταλλεύονταν τις φυσικές δασικές πυρκαγιές, «κλέβοντας» τις φλόγες για να διατηρήσουν τις δικές τους εστίες. Ίχνη αυτής της πρακτικής, που διευκόλυνε το μαγείρεμα και τη συντήρηση του κρέατος, έχουν βρεθεί και χρονολογούνται πάνω από 1 εκατομμύριο χρόνια πριν.
Το μεγάλο ερώτημα ήταν πότε ο άνθρωπος έγινε κυρίαρχος αυτής της δύναμης, μαθαίνοντας να την παράγει κατά βούληση. Και η απάντηση, όπως φαίνεται από τα ευρήματα στη Βρετανία, κρύβεται πολύ πιο βαθιά στην ιστορία του είδους μας από όσο φανταζόμασταν.
