Η στεγαστική κρίση αποτελεί πλέον ένα από τα μεγαλύτερα «αγκάθια» της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας. Σε αυτό το πλαίσιο, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), κατά την ετήσια αξιολόγησή του, έθεσε στο τραπέζι ένα ολοκληρωμένο πλέγμα προτάσεων προς την ελληνική κυβέρνηση, με στόχο την αποκλιμάκωση των τιμών και την αύξηση της προσφοράς.

Με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος να καταγράφουν πανελλαδική αύξηση των τιμών πώλησης κατά 7,8% το 2025, οι αναλυτές του Ταμείου κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Η ραγδαία αυτή άνοδος αποδίδεται στο εκρηκτικό μείγμα της αυξημένης ζήτησης, της αναιμικής νέας οικοδομικής δραστηριότητας, αλλά και των παρενεργειών από τις πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης.

Στο στόχαστρο τα εκατοντάδες χιλιάδες κενά ακίνητα

Ένας από τους βασικούς πυλώνες των προτάσεων του ΔΝΤ για τη στεγαστική κρίση εστιάζει στην άμεση αξιοποίηση του τεράστιου ανενεργού οικιστικού αποθέματος.

Για να πιέσει τους ιδιοκτήτες να ανοίξουν τα κλειστά τους σπίτια, το Ταμείο εισηγείται την επιβολή ενός ειδικού τέλους στα κενά ακίνητα, εστιάζοντας κυρίως σε περιοχές υψηλής ζήτησης όπου το πρόβλημα της στέγασης είναι οξυμένο. Παράλληλα, προκρίνει την ενίσχυση των υφιστάμενων προγραμμάτων ανακαίνισης, δίνοντας έμφαση σε δικαιούχους με χαμηλότερα εισοδήματα.

Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται στα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ (2021). Στην Αττική, ένα στα τέσσερα σπίτια παραμένει αχρησιμοποίητο:

• Συνολικά στην Αττική: 526.154 κλειστά ακίνητα.
• Κέντρο Αθήνας: 117.137 κενές κατοικίες (26,8% του συνόλου).
• Πειραιάς: 21.712 κενά σπίτια (22,1%).
• Περιστέρι: 13.212 ανενεργά ακίνητα.
• Ζωγράφου: Περίπου 10.000 κλειστά σπίτια (21,6%), παρότι πρόκειται για κατεξοχήν φοιτητική περιοχή.

Αυτές οι ιδιοκτησίες δεν ανήκουν μόνο σε απλούς πολίτες. Ένα μεγάλο μέρος βρίσκεται στα χέρια του Δημοσίου (Δήμοι, ΕΦΚΑ, ιδρύματα), καθώς και στα χαρτοφυλάκια τραπεζών και εταιρειών διαχείρισης δανείων (servicers).

Σημαντική Σημείωση: Το μεγάλο «στοίχημα» για την κυβέρνηση είναι η επικαιροποίηση αυτών των στοιχείων, καθώς βασίζονται σε δεδομένα πενταετίας. Τη λύση αναμένεται να δώσει το προσεχές διάστημα το Μητρώο Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΜΙΔΑ), το οποίο θα υποχρεώνει τους ιδιοκτήτες να δηλώνουν την ακριβή και τρέχουσα χρήση του κάθε ακινήτου τους.

Απελευθέρωση μισθώσεων και εγγυήσεις για τα ενοίκια

Πέρα από τα φορολογικά μέτρα, το ΔΝΤ προτείνει δομικές αλλαγές στη λειτουργία της αγοράς ακινήτων. Στόχος είναι η μείωση του ρίσκου για τους ιδιοκτήτες, το οποίο σήμερα μετακυλίεται στους ενοικιαστές με τη μορφή «φουσκωμένων» μισθωμάτων.

Οι λύσεις που προτείνονται για τα ακριβά ενοίκια περιλαμβάνουν:

• Ευελιξία στα συμβόλαια: Μεγαλύτερη ελευθερία στη χρονική διάρκεια των μισθωτηρίων.
• Ασφάλιση ενοικίου: Εισαγωγή μηχανισμών που θα εγγυώνται στον ιδιοκτήτη την είσπραξη των χρημάτων του σε περίπτωση ασυνέπειας του ενοικιαστή.

Η πρακτική αυτή είναι διαδεδομένη διεθνώς. Στη Γαλλία, το κρατικό πρόγραμμα Visale καλύπτει δωρεάν τους ιδιοκτήτες έναντι απλήρωτων ενοικίων ή φθορών, διευκολύνοντας έτσι φοιτητές και νέους εργαζόμενους να βρουν στέγη. Αντίστοιχα, στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι ενοικιαστές χρησιμοποιούν ειδικά ασφαλιστήρια συμβόλαια αντί να καταβάλλουν υπέρογκα ποσά ως εγγύηση προκαταβολικά. Τέτοια εργαλεία θεωρείται βέβαιο ότι θα ανοίξουν την αγορά, προσφέροντας ασφάλεια και στις δύο πλευρές.

Η «κίτρινη κάρτα» για την κοινωνική κατοικία

Ο τομέας όπου το ΔΝΤ ασκεί τη σκληρότερη κριτική είναι η έλλειψη δομών κοινωνικής στέγασης στην Ελλάδα. Το Ταμείο ζητά την άμεση ενεργοποίηση και επίσπευση των κυβερνητικών σχεδίων για την ανέγερση νέων κατοικιών.

Αν και το μοντέλο της «κοινωνικής αντιπαροχής» νομοθετήθηκε το 2022, μόλις το τελευταίο διάστημα έγιναν οι απαραίτητες διορθώσεις στο θεσμικό πλαίσιο, ώστε να δοθούν τα σωστά κίνητρα στους ιδιώτες κατασκευαστές.

Απαντώντας στις πιέσεις, η κυβέρνηση επιχειρεί να ανεβάσει ταχύτητες. Σύμφωνα με πρόσφατες ανακοινώσεις του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη, δρομολογούνται άμεσα μέτρα:

1. Ίδρυση Εθνικής Αρχής Στέγασης: Θα υπάγεται στο υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, αναλαμβάνοντας τον κεντρικό συντονισμό της στεγαστικής πολιτικής.
2. Αξιοποίηση ανενεργών στρατοπέδων: Ένα «πακέτο» ύψους 435 εκατ. ευρώ πρόκειται να διατεθεί για τη μετατροπή πρώην στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε Χαϊδάρι, Μενίδι, Θεσσαλονίκη και Πάτρα. Το πλάνο προβλέπει τη δημιουργία 2.350 ενεργειακά αναβαθμισμένων κοινωνικών κατοικιών, προσφέροντας «κεραμίδι» σε περίπου 7.000 πολίτες.

Το κρίσιμο ερώτημα που παραμένει, ωστόσο, είναι ο χρόνος υλοποίησης αυτών των σχεδίων. Με τη στεγαστική κρίση να πιέζει ασφυκτικά τα νοικοκυριά σήμερα, η ταχύτητα μετάβασης από τις εξαγγελίες στα εργοτάξια θα κρίνει και την επιτυχία της νέας στεγαστικής στρατηγικής της χώρας.