Σήμα κινδύνου εκπέμπουν τα απογοητευτικά ποσοστά συμμετοχής των Ελλήνων παραγωγών σε προγράμματα αγροτικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Το ζήτημα της τεχνογνωσίας επιστρέφει επιτακτικά στην κορυφή της ατζέντας της εθνικής αγροτικής πολιτικής, καθώς η χώρα μας αδυνατεί να ακολουθήσει τους ρυθμούς εκσυγχρονισμού των υπόλοιπων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όπως αποκαλύπτουν τα νεότερα δεδομένα της Eurostat για τη διετία 2024-2025, η Ελλάδα καταβαραθρώνεται στην προτελευταία θέση της ευρωπαϊκής κατάταξης όσον αφορά την αγροτική εκπαίδευση. Τα νούμερα είναι αμείλικτα: μόλις το 0,7% των Ελλήνων παραγωγών έχει λάβει ολοκληρωμένη επαγγελματική κατάρτιση. Το χάσμα με την υπόλοιπη Ευρώπη είναι τεράστιο, αν αναλογιστεί κανείς ότι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος αγγίζει το 10,2%, ενώ αγροτικές υπερδυνάμεις όπως η Ολλανδία και η Γαλλία καταγράφουν ποσοστά άνω του 30%.
Η παγίδα της «εμπειρίας» και η βουτιά στην παραγωγικότητα
Η ρίζα του προβλήματος εντοπίζεται στη νοοτροπία και στα δημογραφικά χαρακτηριστικά της ελληνικής υπαίθρου. Η συντριπτική πλειονότητα των εγχώριων παραγωγών στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην εμπειρική γνώση που μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά, γυρνώντας την πλάτη στη συστηματική εκπαίδευση. Σε αυτό συντελεί καθοριστικά η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού και η ισχνή παρουσία νέων αγροτών στο επάγγελμα.
Αυτή η παρατεταμένη χαμηλή συμμετοχή Ελλήνων αγροτών σε εκπαίδευση έχει άμεσο και οδυνηρό αντίκτυπο στην οικονομία. Είναι χαρακτηριστικό ότι μέσα στο 2025, η παραγωγικότητα της εργασίας στον εγχώριο αγροτικό τομέα συρρικνώθηκε κατά 8,8%, την ίδια στιγμή που στην Ευρωπαϊκή Ένωση σημείωσε εντυπωσιακή άνοδο της τάξης του 9,2%.
Το σχέδιο ανασυγκρότησης
Μπροστά σε αυτό το αδιέξοδο, η Εθνική Επιτροπή για τη Γνώση και την Καινοτομία στον πρωτογενή τομέα (AKIS) προετοιμάζει ένα συνεκτικό σχέδιο δράσης. Οι προτάσεις αυτές θα κατατεθούν στην πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και τον υπουργό Κώστα Τσιάρα, με απώτερο σκοπό τη σταδιακή σύγκλιση της Ελλάδας με τα ευρωπαϊκά στάνταρ.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων, Αντώνης Φιλιππής, υπογράμμισε τον κρίσιμο ρόλο της κατάρτισης στη σύγχρονη εποχή: «Η γεωργία του σήμερα αντιμετωπίζει πρωτόγνωρες προκλήσεις, από την κλιματική κρίση και την ψηφιακή μετάβαση, μέχρι τους αυστηρούς κανόνες βιωσιμότητας. Χωρίς επαρκή γνώση, η ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών και καινοτόμων πρακτικών καθίσταται αδύνατη».
Οι τρεις πυλώνες για τα νέα προγράμματα κατάρτισης αγροτών
Το εθνικό σχέδιο δράσης ξεκινά με την πλήρη χαρτογράφηση των υφιστάμενων κενών και δομών, προκειμένου να στηριχθεί σε πραγματικά δεδομένα.
Η στρατηγική θα αναπτυχθεί σε τρεις κεντρικούς άξονες:
- Εναρμόνιση των εθνικών επιδιώξεων με τις κατευθυντήριες γραμμές της Κομισιόν, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής γεωργίας.
- Δημιουργία σύγχρονων εκπαιδευτικών προγραμμάτων που θα παντρεύουν τη θεωρία με την πρακτική εφαρμογή στο χωράφι, αξιοποιώντας στο έπακρο τα εργαλεία της ψηφιακής εποχής.
- Παροχή ουσιαστικών κινήτρων για την παρακολούθηση των προγραμμάτων, με το βάρος να πέφτει στην υποστήριξη των νέων επαγγελματιών και των γυναικών, ως απάντηση στο έντονο δημογραφικό πρόβλημα της υπαίθρου.
«Ένας άρτια καταρτισμένος αγρότης είναι σε θέση να μειώσει τα κόστη του, να αυξήσει την παραγωγή του και να σταθεί ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές. Η εκπαίδευση είναι το κλειδί για να κρατήσουμε τους νέους ανθρώπους και τις γυναίκες στην περιφέρεια», συμπλήρωσε ο κ. Φιλιππής.
Η επιτυχία αυτού του εγχειρήματος θα κριθεί από τη στενή συνεργασία πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων, δημόσιων φορέων και επαγγελματικών ενώσεων. Η επένδυση στη γνώση δεν αποτελεί πλέον πολυτέλεια για τον ελληνικό πρωτογενή τομέα, αλλά τη μοναδική οδό επιβίωσης απέναντι στον ανελέητο διεθνή ανταγωνισμό.
