Μια ανακάλυψη παγκόσμιας εμβέλειας, που ανατρέπει τα δεδομένα για την ιστορία του ανθρώπινου είδους, έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στην καρδιά της Πελοποννήσου. Στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας εντοπίστηκαν τα παλαιότερα γνωστά ξύλινα εργαλεία στον πλανήτη, ηλικίας 430.000 ετών.
Η διεθνής επιστημονική ομάδα, υπό την καθοδήγηση της διακεκριμένης Ελληνίδας παλαιοανθρωπολόγου, Κατερίνας Χαρβάτη, έφερε στην επιφάνεια ευρήματα που αποδεικνύουν ότι η περιοχή της Μεγαλόπολης αποτέλεσε κομβικό «καταφύγιο» και πεδίο εξέλιξης για τους πρώιμους ανθρώπους στην Ευρώπη.
Η «ταυτότητα» των ευρημάτων
Η έρευνα, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό PNAS, εστιάζει στην αρχαιολογική θέση «Μαραθούσα 1». Εκεί, μεταξύ των ετών 2015 και 2019, εντοπίστηκαν και μελετήθηκαν συνολικά 144 ξύλινα αντικείμενα. Από την ενδελεχή ανάλυση, προέκυψε ότι δύο από αυτά αποτελούν αδιαμφισβήτητα εργαλεία:
- Το «πολυεργαλείο» από σκλήθρο: Ένα τμήμα μικρού κορμού που φέρει ξεκάθαρα ίχνη επεξεργασίας. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι χρησιμοποιήθηκε ως σκαπτικό εργαλείο για την αναζήτηση τροφής στις όχθες της λίμνης ή για την αφαίρεση φλοιού από δέντρα.
- Το μυστήριο της ιτιάς: Το δεύτερο εύρημα, προερχόμενο από ιτιά ή λεύκα, αποτελεί έναν τύπο εργαλείου που δεν έχει καταγραφεί ξανά στη διεθνή βιβλιογραφία, με τη χρήση του να παραμένει προς το παρόν άγνωστη.
Όπως δηλώνει στο ΑΠΕ ΜΠΕ η κα Χαρβάτη, διευθύντρια του Κέντρου Senckenberg για την Ανθρώπινη Εξέλιξη στο Πανεπιστήμιο του Tübingen: «Το συγκεκριμένο εργαλείο διευρύνει τους ορίζοντές μας σχετικά με την τεχνολογική κατάρτιση των προγόνων μας».
Γιατί η ανακάλυψη είναι ιστορική
Η σημασία των ευρημάτων της Μεγαλόπολης είναι τεράστια, καθώς μεταθέτουν χρονικά τη χρήση ξύλινων εργαλείων κατά 40.000 χρόνια νωρίτερα από ό,τι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
Μέχρι πρότινος, τα αρχαιότερα αντίστοιχα ευρήματα είχαν εντοπιστεί σε περιοχές όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία και η Ζάμπια. Ωστόσο, τα εργαλεία της Μαραθούσας είναι παλαιότερα, τοποθετούμενα στην Κατώτερη Παλαιολιθική περίοδο.
Η Μεγαλόπολη ως «κιβωτός» της πλειστοκαινικής περιόδου
Η διατήρηση ξύλινων αντικειμένων για σχεδόν μισό εκατομμύριο χρόνια θεωρείται σπάνιο φαινόμενο. Στην περίπτωση της Μαραθούσας, το «θαύμα» συντελέστηκε χάρη στο μοναδικό γεωλογικό περιβάλλον. Η περιοχή φιλοξενούσε μια λίμνη, στις όχθες της οποίας τα αντικείμενα θάφτηκαν ταχύτατα σε υγρό περιβάλλον, αποτρέποντας την αποσύνθεσή τους.
Παράλληλα, τα ευρήματα (πάνω από 2.000 λίθινα και οστέινα τέχνεργα, καθώς και οστά ελεφάντων) αποκαλύπτουν ότι η Μεγαλόπολη λειτουργούσε ως καταφύγιο κατά τις περιόδους των παγετώνων. Ενώ η βόρεια Ευρώπη ήταν καλυμμένη από πάγο και ακατάλληλη για διαβίωση, η λεκάνη της Μεγαλόπολης προσέφερε βιώσιμες συνθήκες για ανθρώπους, ζώα και φυτά.
Σύγχρονη τεχνολογία στην υπηρεσία της Αρχαιολογίας
Για την ταυτοποίηση των ευρημάτων επιστρατεύτηκε η τελευταία λέξη της τεχνολογίας. Η Δρ. Annemieke Milks από το Πανεπιστήμιο του Reading και η επιστημονική ομάδα χρησιμοποίησαν ισχυρά μικροσκόπια και αξονικούς τομογράφους στο εργαστήριο της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, ώστε να διαχωρίσουν τα ανθρώπινα ίχνη από φυσικές φθορές (όπως η περίπτωση ενός ευρήματος που τελικά αποδείχθηκε ότι είχε σημάδια από νύχια αρκούδας).
Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας και το Γερμανικό Ίδρυμα Ερευνών, με τη συμμετοχή του ΑΠΘ, του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και του Υπουργείου Πολιτισμού.
