Στο σημερινό Δημοτικό Συμβούλιο ανοίγει ένα θέμα που μπορεί να καθορίσει το μέλλον της Παλιάς Πόλης: η ένταξη στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Δεν μιλάμε για μια ακόμη «διάκριση» ή για ένα τουριστικό brand. Η UNESCO είναι διεθνής δέσμευση. Έχει αυστηρούς όρους, απαιτεί σχέδιο, και οι συνέπειες είναι μόνιμες.
Τι ζητά η UNESCO
Για να μπει ένας τόπος στη λίστα χρειάζεται τρία πράγματα:
– Παγκόσμια αξία: Να έχει κάτι που ξεπερνά τα όρια της χώρας. Το Ναύπλιο το έχει: ενετικά και οθωμανικά ίχνη, νεοελληνική ταυτότητα, μοναδική ιστορική διαδρομή.
– Ακεραιότητα και αυθεντικότητα: Να διατηρεί το ιστορικό του πρόσωπο. Όχι να μοιάζει με σκηνικό.
– Σχέδιο διαχείρισης: Νόμοι που εφαρμόζονται και ένα σοβαρό plan για το μέλλον. Όχι ευχές.
Η σημερινή εικόνα
Η Παλιά Πόλη λάμπει σε ιστορία και αρχιτεκτονική, αλλά χάνει έδαφος κάθε μέρα.
– Η υπερσυγκέντρωση επισκεπτών και η άναρχη τουριστική πίεση σε περιόδους αιχμής πνίγουν τον αστικό ιστό.
– Οι μόνιμοι κάτοικοι παραμερίζονται: είτε από τα ενοίκια που ανεβαίνουν, είτε γιατί δεν μπορούν να συντηρήσουν τα διατηρητέα, είτε για καθαρά οικονομικούς λόγους, είτε επειδή η διαμονή στην Παλιά Πόλη γίνεται προβληματική.
– Η αυθεντικότητα φθείρεται: αλλαγές στις όψεις, Airbnb αντί για σπίτια, μαγαζιά εστίασης παντού.
– Το νομικό πλαίσιο υπάρχει – από το 1988 μέχρι σήμερα. Στην πράξη όμως εφαρμόζεται αποσπασματικά. Οι κανονισμοί για τους κοινόχρηστους χώρους παραβιάζονται, η αδράνεια κυριαρχεί.
– Και το πιο κρίσιμο: σχέδιο διαχείρισης δεν υπάρχει.
Τι θα κερδίσουμε
– Διεθνές κύρος και αναγνώριση.
– Πρόσβαση σε χρηματοδοτήσεις και τεχνογνωσία.
– Έναν θεσμικό «τοίχο» απέναντι σε αυθαιρεσίες.
Τι κινδυνεύουμε να χάσουμε
– Αν δεν προετοιμαστούμε, η UNESCO θα εκθέσει την απόσταση ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη.
– Αν την αντιμετωπίσουμε μόνο ως «brand», η πίεση τουρισμού θα γίνει ακόμη πιο έντονη.
– Αν δεν υπάρχει διαχείριση, η πόλη θα δεσμευτεί σε ένα αυστηρό πλαίσιο που δεν θα μπορεί να υπηρετήσει.
Τι πρέπει να προηγηθεί
– Ανοιχτή διαβούλευση με τους κατοίκους και τους φορείς.
– Έλεγχος εφαρμογής του πλαισίου που ήδη έχουμε.
– Σχέδιο διαχείρισης που θα κρατά ισορροπία: προστασία + τουρισμός + ποιότητα ζωής.
Το διακύβευμα
Η Παλιά Πόλη του Ναυπλίου έχει όλη την ιστορική και πολιτιστική αξία για να ενταχθεί στην UNESCO. Δεν έχει ακόμη τον μηχανισμό που θα στηρίξει αυτή την ευθύνη.
Η UNESCO μπορεί να γίνει ασπίδα προστασίας. Μπορεί όμως να μετατραπεί και σε παγίδα υπερτουρισμού.
Το ποια κατεύθυνση θα πάρουμε, θα το δείξει η σοβαρότητα με την οποία θα χειριστούμε το σημερινό θέμα. Γιατί το Ανάπλι δεν είναι απλώς παγκόσμια κληρονομιά· είναι πρώτα πατρίδα για όσους ζουν μέσα του.
Τάκης Πασσαλής.
