Ένα κόκκινο ίχνος φωτός διέσχισε διαγώνια το σκοτάδι της Επιδαύρου, από την κορυφή των κερκίδων ως το κέντρο της ορχήστρας. Εκεί, σε έναν κύκλο φωτός μέσα στη νύχτα, δεκαεπτά ηθοποιοί σταθηκαν ακίνητοι, σαν να περίμεναν κάτι που θα άλλαζε τα πάντα. Γύρω τους, μόνο τα πεύκα και οι κερκίδες, βυθισμένα στο μαύρο. Αυτή ήταν η εικόνα που υποδέχτηκε το κοινό στην παράσταση «Πέρσες» του Αισχύλου, σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη, συμπαραγωγή του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και της Marossoulis Productions.
Το θέατρο έγινε σκηνικό
Ο Θεοδωρίδης επέλεξε να μην στήσει τίποτα πάνω στην ορχήστρα. Καμία κατασκευή, κανένα αντικείμενο. Άφησε το ίδιο το μνημείο, τις πέτρες του, το σκοτάδι πίσω από τη σκηνή, να κάνουν τη δουλειά που συνήθως κάνουν τα σκηνικά. Χρησιμοποίησε μάλιστα και τον χώρο πίσω από την ορχήστρα, εκεί όπου βρίσκεται η είσοδος του αρχαίου θεάτρου, βγάζοντας κάποιες στιγμές της παράστασης έξω από τα συνηθισμένα όρια της σκηνής.
Στους βασικούς ρόλους βρέθηκαν η Μαρία Ναυπλιώτου ως Άτοσσα, ο Δημήτρης Καταλειφός ως Δαρείος, ο Αναστάσης Ροϊλός ως Ξέρξης και ο Σταύρος Σβήγκος ως Αγγελιοφόρος. Ο χορός, δεκαεπτά άτομα, δούλεψε χωρίς μικρόφωνα, πατώντας αποκλειστικά στην ακουστική του θεάτρου, μια ακουστική που η Επίδαυρος διατηρεί αναλλοίωτη εδώ και αιώνες. Μόνο ένα μικρόφωνο υπήρχε στημένο πάνω στη σκηνή, και εκεί πήγαινε όποιος ηθοποιός ήθελε να απευθυνθεί ευθέως στο κοινό ή να τονίσει μια στιγμή του λόγου του.
Λίγοι θυμούνται πως οι «Πέρσες» δεν είναι μύθος, όπως οι περισσότερες αρχαίες τραγωδίες. Είναι ρεπορτάζ. Ο Αισχύλος πολέμησε ο ίδιος στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας το 480 π.Χ. και οχτώ χρόνια αργότερα κάθισε να γράψει, όχι έναν μύθο, αλλά μια σκηνική καταγραφή αυτού που είχε ζήσει. Το αποτέλεσμα, γραμμένο το 472 π.Χ., είναι το αρχαιότερο σωζόμενο πλήρες θεατρικό έργο της δυτικής δραματουργίας. Και είναι, ουσιαστικά, η πρώτη φορά που μια πραγματική είδηση ανέβηκε στη σκηνή.
Αυτή η διάσταση φάνηκε καθαρά στη σκηνή με τον Αγγελιοφόρο. Η ερμηνεία του Σταύρου Σβήγκου, καθώς περιέγραφε τη μάχη, κράτησε το κοινό της Επιδαύρου σε απόλυτη σιωπή. Δεν ήταν απαγγελία αρχαίου κειμένου. Ήταν κάποιος που έφερνε νέα από ένα πεδίο μάχης, με όλο το βάρος που έχει μια τέτοια στιγμή.
Ονόματα που δεν ανήκουν μόνο στο παρελθόν
Εκεί που η σκηνοθεσία του Θεοδωρίδη έδειξε τις προθέσεις της ήταν στον τρόπο που ο χορός επέμενε στα ονόματα. Στο πρωτότυπο κείμενο, ο χορός ρωτά ξανά και ξανά τον Αγγελιοφόρο ποιοι χάθηκαν, θέλει να ακούσει τα ονόματα των νεκρών. Στη σκηνή της Επιδαύρου, αυτά τα ονόματα δεν έμεναν κλεισμένα στην αρχαία Περσία. Λειτουργούσαν σαν λίστα ανοιχτή, σαν να μπορούσε να συνεχιστεί με ονόματα ανθρώπων που χάνονται σήμερα, σε πολέμους που ακόμη διεξάγονται.
Ο ρόλος του Ξέρξη δούλεψε στην ίδια κατεύθυνση, παραπέμποντας όχι σε έναν συγκεκριμένο ηγέτη της αρχαιότητας, αλλά σε κάθε σημερινό αρχηγό κράτους που παίρνει αποφάσεις που στοιχίζουν ζωές. Ο ίδιος ο σκηνοθέτης έχει μιλήσει για αυτή την οπτική σε πρόσφατη συνέντευξή του, λέγοντας πως θεωρεί το έργο εντυπωσιακά επίκαιρο, τόσο ως προς τη δραματουργική του λογική όσο και ως προς το νόημά του, σε έναν κόσμο που βομβαρδίζεται καθημερινά από ειδήσεις πολέμων.
Μια ορχήστρα γεμάτη, ένα κοινό συγκλονισμένο
Το αρχαίο θέατρο γέμισε ασφυκτικά. Κατά τη διάρκεια της παράστασης, το κοινό πέρασε από την αγωνία στην ανατριχίλα και από εκεί στη συγκίνηση, με πολλούς θεατές να κρατούν την ανάσα τους στις πιο βαριές στιγμές. Στο τέλος, το χειροκρότημα ήρθε μακρύ και θερμό, σαν επιβεβαίωση πως ένα κείμενο 2.500 ετών μπόρεσε να μιλήσει απευθείας στο σήμερα.
Η παράσταση «Πέρσες» επαναλαμβάνεται σήμερα Σάββατο στο αρχαίο θέατρο Επιδαύρου.
