Η φτώχεια, οι κοινωνικές ανισότητες και ο ρατσισμός δεν αποτελούν απλώς κοινωνιολογικούς δείκτες, αλλά παράγοντες που εγγράφονται στη βιολογία του ανθρώπου, επιταχύνοντας τον ρυθμό με τον οποίο γερνάει ο οργανισμός. Τα ευρήματα μιας νέας, ευρείας κλίμακας μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Human Behaviour καταδεικνύουν ότι οι αρνητικές επιπτώσεις αυτών των συνθηκών ξεκινούν ήδη από τα πρώτα χρόνια της ζωής.
Η ερευνητική εργασία, η οποία αποτελεί τη μεγαλύτερη μετα-ανάλυση του είδους της, συντονίστηκε από την ομάδα Βιοκοινωνικής Έρευνας του Ινστιτούτου Max Planck για την Ανθρώπινη Ανάπτυξη στο Βερολίνο, σε συνεργασία με ερευνητές του Πανεπιστημίου Κολούμπια. Εξετάζοντας δεδομένα από 140 διαφορετικές μελέτες και συνολικά 65.919 συμμετέχοντες -από νεογέννητα έως υπερήλικες 86 ετών σε 23 χώρες- οι επιστήμονες χαρτογράφησαν τη σχέση μεταξύ κοινωνικού περιβάλλοντος και επιγενετικών δεικτών.
Τα επιγενετικά ρολόγια αποκαλύπτουν τη φθορά του DNA
Για τη μέτρηση της βιολογικής ηλικίας, οι ερευνητές βασίστηκαν στα λεγόμενα «επιγενετικά ρολόγια», τα οποία αναλύουν συγκεκριμένα μοτίβα χημικών αλλαγών στο DNA. Αυτοί οι δείκτες υπολογίζουν τον πραγματικό ρυθμό φθοράς του οργανισμού, ανεξάρτητα από τη χρονολογική ηλικία του ατόμου.
Τα δεδομένα έδειξαν σταθερά ότι τα άτομα που βιώνουν συνθήκες κοινωνικής μειονεξίας παρουσιάζουν ταχύτερη βιολογική γήρανση. Ωστόσο, η ακρίβεια της αποτύπωσης εξαρτάται από το εργαλείο μέτρησης. Τα παλαιότερα επιγενετικά ρολόγια πρώτης γενιάς εμφάνισαν ασθενή συσχέτιση. Αντίθετα, τα ρολόγια δεύτερης και τρίτης γενιάς, τα οποία είναι σχεδιασμένα να καταγράφουν άμεσα τον κίνδυνο θνησιμότητας και τον ρυθμό γήρανσης, ανέδειξαν πολύ ισχυρότερους δεσμούς με τη φτώχεια και τις κοινωνικές διακρίσεις.
Οι επιπτώσεις εντοπίζονται από την παιδική ηλικία
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της ανάλυσης είναι ότι τα σημάδια της επιταχυνόμενης γήρανσης είναι εμφανή ήδη στα παιδιά. Οι κοινωνικές στερήσεις κατά την παιδική ηλικία αφήνουν ένα βιολογικό αποτύπωμα που ακολουθεί τα άτομα αργότερα στη ζωή τους, προκαλώντας ταχύτερη γήρανση δεκαετίες μετά την αρχική έκθεση σε αυτές τις δυσμενείς συνθήκες.
Στις έρευνες που διεξήχθησαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι επιγενετικές μετρήσεις κατέγραψαν σαφείς φυλετικές ανισότητες. Οι Μαύροι συμμετέχοντες, καθώς και οι Λατίνοι σε ελαφρώς μικρότερο βαθμό, παρουσίασαν ταχύτερη βιολογική γήρανση συγκριτικά με τους λευκούς συμμετέχοντες, αναδεικνύοντας τις σωματικές επιπτώσεις του συστημικού ρατσισμού.
Επιστημονική βάση για στοχευμένες παρεμβάσεις
Η ερευνητική ομάδα, με συν-πρώτους συγγραφείς τους Y. E. Willems και A. D. Rezaki και επικεφαλής τον L. Raffington, τονίζει ότι τα συμπεράσματα της μελέτης μπορούν να λειτουργήσουν ως κρίσιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό πολιτικών. Η καταγραφή της βιολογικής γήρανσης μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας που έχουν τα προγράμματα καταπολέμησης της φτώχειας και οι εκπαιδευτικές παρεμβάσεις.
Ο στόχος είναι η επιβράδυνση της βιολογικής φθοράς και η ουσιαστική βελτίωση της δημόσιας υγείας σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, ανεξαρτήτως γεωγραφικής ή πληθυσμιακής ομάδας.
