Ένα νέο κεφάλαιο για τη διαχείριση και αξιοποίηση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας ανοίγει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, με δέσμη ρυθμίσεων που αναβαθμίζουν ουσιαστικά τον ρόλο της Εταιρείας Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ).

Στο επίκεντρο των αλλαγών βρίσκονται τρεις άξονες: η αποσαφήνιση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος χιλιάδων δημόσιων ακινήτων, η θέσπιση αποτελεσματικότερων μηχανισμών για την αντιμετώπιση των καταπατήσεων και η εισαγωγή αυστηρότερων εγγυήσεων διαφάνειας στις μεγάλες επενδυτικές συμφωνίες.

Τέλος στη γκρίζα ζώνη του ιδιοκτησιακού καθεστώτος

Ένα από τα πιο διαρκή προβλήματα της δημόσιας περιουσίας στην Ελλάδα ήταν η ασάφεια γύρω από το νομικό καθεστώς πολλών ακινήτων, η οποία τα καθιστούσε ουσιαστικά μη αξιοποιήσιμα. Οι νέες διατάξεις επιχειρούν να βάλουν οριστικό τέλος σε αυτό το αδιέξοδο, καθορίζοντας με σαφήνεια ποια ακίνητα εντάσσονται πλέον στο χαρτοφυλάκιο της ΕΤΑΔ και μπορούν να ακολουθήσουν τη διαδικασία επενδυτικής αξιοποίησης.

Η λογική της παρέμβασης είναι στρατηγική: να δημιουργηθεί ένα λειτουργικό και «καθαρό» χαρτοφυλάκιο δημόσιας περιουσίας, απαλλαγμένο από διοικητικές και νομικές εκκρεμότητες που για χρόνια παρέλυαν οποιαδήποτε επενδυτική διαδικασία.

Παράλληλα, ρυθμίζεται ρητά ότι όταν μόνο τμήμα ενός ακινήτου εμπίπτει σε καθεστώς προστασίας, το υπόλοιπο μπορεί κανονικά να αξιοποιηθεί. Η πρόβλεψη αυτή αναμένεται να ξεμπλοκάρει δεκάδες υποθέσεις μεγάλων εκτάσεων που παρέμεναν «παγωμένες» επειδή ένα μικρό τμήμα τους χαρακτηριζόταν ως προστατευόμενο.

Τι εξακολουθεί να προστατεύεται

Οι αλλαγές δεν θίγουν τα ακίνητα που υπάγονται σε συνταγματική ή περιβαλλοντική προστασία. Παραλίες, αιγιαλοί, υγρότοποι, προστατευόμενες περιοχές, αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία παραμένουν εκτός κάθε διαδικασίας εκμετάλλευσης.

Ωστόσο, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποσαφήνιση οριακών περιπτώσεων που αφορούσαν κυρίως ακίνητα της ιδιωτικής περιουσίας του Δημοσίου ή του πρώην ΕΟΤ.

Η ΕΤΑΔ γίνεται ο κεντρικός διαχειριστής δημόσιων ακινήτων

Πέρα από τα ιδιοκτησιακά ζητήματα, οι νέες ρυθμίσεις επαναπροσδιορίζουν και τον τρόπο λειτουργίας της ΕΤΑΔ. Η εταιρεία αναδεικνύεται σε κεντρικό φορέα διοίκησης, εκμετάλλευσης και αξιοποίησης δημόσιων ακινήτων, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων όπου η κυριότητα δεν ανήκει άμεσα σε αυτήν.

Η κυβέρνηση στοχεύει έτσι σε ένα πιο συγκεντρωτικό μοντέλο διαχείρισης, που θα περιορίσει τον κατακερματισμό αρμοδιοτήτων – μια χρόνια παθογένεια που συχνά οδηγούσε σε καθυστερήσεις και εν τέλει σε αδυναμία αξιοποίησης πολύτιμων περιουσιακών στοιχείων.

Η ΕΤΑΔ «πατάει γκάζι» κατά των καταπατητών

Η ρύθμιση που ξεχωρίζει από το σύνολο των αλλαγών αφορά άμεσα το χρόνιο πρόβλημα των καταπατήσεων δημόσιων ακινήτων. Για δεκαετίες, αυθαίρετοι κάτοχοι απέκοπταν το Δημόσιο από τη δυνατότητα εκμετάλλευσης σημαντικών εκτάσεων, με τις υποθέσεις να σέρνονται επ’ αόριστον λόγω γραφειοκρατικών εμποδίων.

Με τις νέες διατάξεις, η ΕΤΑΔ αποκτά ενισχυμένες αρμοδιότητες: μπορεί πλέον να κινεί η ίδια τις διαδικασίες αποβολής αυθαίρετων κατόχων και να συμμετέχει ενεργά σε οποιαδήποτε διοικητική ή δικαστική ενέργεια απαιτείται για την ανάκτηση ακινήτων. Το σημαντικότερο: τα κρατικά όργανα θα εκδίδουν και θα εκτελούν τα σχετικά διοικητικά μέτρα κατόπιν εντολής της ΕΤΑΔ, η οποία αποκτά πλέον ουσιαστική πρωτοβουλία δράσης, αντί να αναμένει παθητικά τις κινήσεις άλλων υπηρεσιών.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο «μπαίνει στο παιχνίδι» για τις μεγάλες συμβάσεις

Για να εξασφαλιστεί η διαφάνεια στη διαχείριση δημόσιας περιουσίας υψηλής αξίας, το νέο πλαίσιο επιβάλλει υποχρεωτικό προσυμβατικό έλεγχο από το Ελεγκτικό Συνέδριο για κάθε σύμβαση αξιοποίησης ακινήτου της ΕΤΑΔ με οικονομικό αντικείμενο που υπερβαίνει το 1 εκατομμύριο ευρώ.

Η υποχρέωση αυτή καλύπτει το σύνολο των σχετικών νομικών μορφών: παραχωρήσεις, μισθώσεις, συμβάσεις εκμετάλλευσης και κάθε άλλο σχήμα αξιοποίησης.

Το μεγάλο στοίχημα για τη δημόσια ακίνητη περιουσία

Συνολικά, οι ρυθμίσεις σκιαγραφούν ένα νέο λειτουργικό πλαίσιο για μια εταιρεία που διαχειρίζεται ένα από τα μεγαλύτερα χαρτοφυλάκια ακινήτων στη χώρα. Στο ζύγι μπαίνουν η επιτάχυνση των επενδύσεων σε αναξιοποίητα δημόσια ακίνητα αφενός, και η ενίσχυση της λογοδοσίας και διαφάνειας αφετέρου.

Αν οι αλλαγές εφαρμοστούν αποτελεσματικά, η ΕΤΑΔ θα μπορεί για πρώτη φορά να λειτουργεί ως ένας πραγματικά ενεργητικός και υπόλογος διαχειριστής δημόσιας περιουσίας – και όχι απλώς ως φύλακας χαρτιών που σκονίζονται σε συρτάρια.