Το άρθρο αυτό γεννήθηκε μέσα από τη δράση «Υγεία και Πρόληψη», πηγαίνοντας στα χωριά και μιλώντας με κατοίκους. Εκεί είδα κάτι που ξεπερνά τα στενά όρια της ιατρικής: την εγκατάλειψη. Κοινότητες που συρρικνώνονται, ηλικιωμένοι χωρίς στήριξη, υποδομές που υπολειτουργούν. Η υγεία δεν είναι μόνο ιατρικό ζήτημα. Είναι και κοινωνικό. Όταν ένας τόπος αδειάζει, αρρωσταίνει συνολικά.
Η εγκατάλειψη της υπαίθρου δεν είναι απλώς δημογραφικό πρόβλημα. Είναι σταδιακή αποσύνθεση. Φεύγουν οι νέοι, κλείνουν σχολεία, αδυνατίζει η τοπική αγορά, υποχωρούν οι υπηρεσίες. Ένας τόπος χάνει τη λειτουργικότητα και την προοπτική του.
Το βασικό λάθος ήταν ότι η ύπαιθρος αντιμετωπίστηκε ως χώρος και όχι ως ζωντανή κοινωνία. Δημιουργήθηκαν υποδομές χωρίς κατοίκους και επιδοτήσεις χωρίς πραγματική παραγωγική βάση. Όμως οι άνθρωποι δεν επιστρέφουν για την ομορφιά ενός τόπου. Επιστρέφουν όταν μπορούν να ζήσουν με αξιοπρέπεια.
Και αξιοπρέπεια σημαίνει εργασία, σταθερό εισόδημα και βασικές υπηρεσίες. Σημαίνει πρόσβαση σε υγεία και πρόληψη, φροντίδα ηλικιωμένων, στήριξη οικογενειών, μεταφορές και εκπαίδευση. Χωρίς αυτά, καμία κοινότητα δεν μπορεί να κρατηθεί ζωντανή.
Δεν αρκεί να θυμόμαστε τα χωριά στις γιορτές, στα πανηγύρια και στις επετείους. Τα χωριά χρειάζονται μόνιμη πολιτική, όχι περιστασιακό ενδιαφέρον.
Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο επαναζωντάνευσης των κοινοτήτων με:
- κινητές υπηρεσίες υγείας και πρόληψης
- στήριξη ηλικιωμένων στο σπίτι
- τοπικά δίκτυα μεταφοράς
- αξιοποίηση δημοτικών κτιρίων
- κίνητρα για νέες οικογένειες και επαγγελματίες
- σύνδεση της αγροτικής παραγωγής με την τοπική αγορά και τον τουρισμό
Ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι κρίσιμος. Μια δημοτική αρχή πρέπει να ηγηθεί αυτής της προσπάθειας, με σχέδιο, υποδομές και στήριξη της τοπικής παραγωγής. Ταυτόχρονα, χρειάζεται και η ενεργή συμμετοχή της ίδιας της κοινότητας.
Η επανακατοίκηση της υπαίθρου δεν είναι σύνθημα. Είναι όρος επιβίωσης. Και αν δεν υπάρξει άμεση κινητοποίηση, το κοινωνικό και υγειονομικό κόστος θα είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που σήμερα βλέπουμε.
*Γενικός Ιατρός
