Σε μια εποχή όπου η κλιματική κρίση χτυπά ολοένα και πιο έντονα την πόρτα μας -με την Πελοπόννησο να βιώνει ήδη τις συνέπειες μέσα από παρατεταμένες ξηρασίες, καύσωνες και καταστροφικά καιρικά φαινόμενα- η σχέση μας με την ενέργεια και το περιβάλλον δεν είναι απλώς ένα θεωρητικό ζήτημα, αλλά ζήτημα επιβίωσης και ποιότητας ζωής.

Η Ελληνική Στατιστική Αρχή δημοσίευσε τα αποτελέσματα της ειδικής έρευνας για το έτος 2025 με θέμα «Ενέργεια και περιβάλλον». Αν και τα νούμερα αποτυπώνουν τον εθνικό μέσο όρο, αποτελούν έναν ακριβή «καθρέφτη» των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν καθημερινά τα νοικοκυριά στους νομούς της Πελοποννήσου: από τα χωριά της Αργολίδας και της Λακωνίας μέχρι τα μεγάλα αστικά κέντρα της Τρίπολης, της Καλαμάτας και της Κορίνθου. Πόσο «πράσινοι» είμαστε τελικά και τι μας εμποδίζει από το να γίνουμε περισσότερο;

Ενεργειακή αναβάθμιση: Όταν το κόστος φρενάρει την εξέλιξη

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της έρευνας σχετίζεται με την κατάσταση του κτιριακού μας αποθέματος. Όπως επισημαίνει η ΕΛΣΤΑΤ, το 68,4% του πληθυσμού διαμένει σε κύρια κατοικία που κατασκευάστηκε ή ανακαινίστηκε ριζικά μεταξύ 1961 και 2000. Στην Πελοπόννησο, όπου το απόθεμα παλαιών κτιρίων είναι τεράστιο, η ανάγκη για ενεργειακή θωράκιση είναι επιτακτική.

Ωστόσο, οι αριθμοί είναι αμείλικτοι: μόλις το 0,9% του πληθυσμού προχώρησε την τελευταία πενταετία σε τουλάχιστον τρία μέτρα ενεργειακής βελτίωσης (όπως θερμομόνωση, διπλά τζάμια ή αντλίες θερμότητας). Ένα πενιχρό 1,4% υλοποίησε δύο μέτρα και το 7,2% μόλις ένα μέτρο.

Γιατί όμως οι πολίτες δεν αναβαθμίζουν τα σπίτια τους; Η απάντηση κρύβεται στην οικονομική δυσπραγία. Ένα τεράστιο ποσοστό της τάξης του 36,9% δεν προχώρησε σε καμία απολύτως βελτίωση αν και το είχε ανάγκη. «Το 82,9% του πληθυσμού στην κύρια κατοικία του οποίου δεν υλοποιήθηκε κανένα μέτρο βελτίωσης… αναφέρει ως κύριο λόγο το υψηλό κόστος», αναφέρει χαρακτηριστικά η έρευνα. Γίνεται σαφές πως τα προγράμματα επιδότησης (όπως το «Εξοικονομώ») απαιτούν περαιτέρω ενίσχυση και προσαρμογή στα πραγματικά εισοδήματα της περιφέρειας. Παράλληλα, αξίζει να σημειωθεί πως το 2,4% των πολιτών δήλωσε ζημιές στο σπίτι του από ακραία καιρικά φαινόμενα την τελευταία πενταετία.

Ανακύκλωση και πράσινο: Μισά βήματα προς τη Βιωσιμότητα

Η καθημερινή οικολογική συμπεριφορά των πολιτών παρουσιάζει μια εικόνα δύο ταχυτήτων. Στον τομέα της ανακύκλωσης, το 38,9% διαχωρίζει πάντα ή τις περισσότερες φορές τα πλαστικά μπουκάλια από τα οικιακά απορρίμματα. Στον αντίποδα, το 22,4% δηλώνει ότι τα διαχωρίζει σπάνια ή ποτέ, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη για εντονότερες εκστρατείες ενημέρωσης από τους Δήμους της Πελοποννήσου και καλύτερες υποδομές μπλε κάδων.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαχείριση των ηλεκτρονικών αποβλήτων (e-waste). Ενώ ένα 24,4% ανακυκλώνει σωστά τα παλιά του κινητά τηλέφωνα, ένα εντυπωσιακό 37,8% τα κρατά καταχωνιασμένα στα συρτάρια του σπιτιού του, χάνοντας την ευκαιρία για ανάκτηση πολύτιμων μετάλλων.

Όσον αφορά την ποιότητα ζωής και τους δημόσιους χώρους πρασίνου, η πρόσβαση παραμένει ικανοποιητική για μερίδα του πληθυσμού, με το 35,3% να έχει πάρκο ή χώρο πρασίνου σε απόσταση μικρότερη των 400 μέτρων με τα πόδια. Ωστόσο, μόλις το 3,9% δηλώνει «πλήρως ικανοποιημένο» από αυτούς τους χώρους, στέλνοντας σαφές μήνυμα στις τοπικές αυτοδιοικήσεις για την ανάγκη συντήρησης και αναβάθμισης των πάρκων στις πόλεις της Πελοποννήσου και ευρύτερα της Επικράτειας.

Η κυριαρχία του αυτοκινήτου στους δρόμους της Περιφέρειας

Αν υπάρχει ένας τομέας όπου η Πελοπόννησος και η Ελλάδα γενικότερα δείχνουν προσκολλημένες στο παρελθόν, αυτός είναι οι μετακινήσεις. Το 58,5% των πολιτών χρησιμοποιεί ως κύριο μέσο μεταφοράς το ιδιωτικό αυτοκίνητο. Τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς (ΜΜΜ) ακολουθούν ασθμαίνοντας με 20,7%, ενώ μόλις το 15,6% επιλέγει το περπάτημα. Ειδικά στην Πελοπόννησο, όπου το σιδηροδρομικό δίκτυο παραμένει ανενεργό στο μεγαλύτερο μέρος του και οι αποστάσεις μεταξύ χωριών και αστικών κέντρων είναι μεγάλες, το αυτοκίνητο αποτελεί μονόδρομο.

Ποιο είναι το πρόβλημα; Ο γερασμένος και ρυπογόνος στόλος.

• Το 53,0% των οχημάτων έχει ταξινομηθεί πριν το 2010.
• Το 83,6% του νεότερου οχήματος των νοικοκυριών κινείται με βενζίνη.
• Η διείσδυση των νέων τεχνολογιών είναι ελάχιστη: Τα υβριδικά φτάνουν μόλις το 3,3% και τα αμιγώς ηλεκτρικά το ισχνό 1,2%.

Επιπρόσθετα, σχεδόν τα μισά νοικοκυριά (45,5%) διαθέτουν ένα αυτοκίνητο, ενώ ένα 34,4% διαθέτει δύο. Τα στοιχεία αυτά μαρτυρούν πως η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση στην περιοχή μας προσκρούει εκ νέου στο εμπόδιο του κόστους απόκτησης και της έλλειψης εκτεταμένων υποδομών φόρτισης.

Η πραγματικότητα σε αριθμούς

Σύμφωνα με όσα δημοσίευσε πρόσφατα η ΕΛΣΤΑΤ:

• 82,9% δεν ανακαίνισαν το σπίτι τους ενεργειακά λόγω υψηλού κόστους.
• 68,4% ζουν σε σπίτια κατασκευασμένα μεταξύ 1961-2000.
• 58,5% χρησιμοποιούν το αυτοκίνητο ως κύριο μέσο μεταφοράς.
• 38,9% ανακυκλώνουν με συνέπεια τα πλαστικά τους μπουκάλια.
• 37,8% διατηρούν τα παλιά, άχρηστα κινητά τηλέφωνα στο σπίτι αντί να τα ανακυκλώσουν.

Η ώρα των αποφάσεων

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025 είναι αποκαλυπτικά και δεν αφήνουν περιθώρια για εφησυχασμό. Η κοινωνία της Πελοποννήσου -όπως και όλης της χώρας- δείχνει να διαθέτει βασικά ψήγματα περιβαλλοντικής συνείδησης, όμως σκοντάφτει βίαια πάνω στον τοίχο των οικονομικών της δυνατοτήτων. Δεν μπορούμε να απαιτούμε «πράσινη μετάβαση» όταν το 83% των πολιτών που κρυώνουν τον χειμώνα δεν έχουν τα χρήματα για μια στοιχειώδη μόνωση, ούτε μπορούμε να απαλλαγούμε από τους ρύπους όταν το αυτοκίνητο αποτελεί τη μοναδική αξιόπιστη λύση μετακίνησης.

Η δημιουργία στοχευμένων, τοπικών χρηματοδοτικών εργαλείων, η ενίσχυση των δημοτικών συγκοινωνιών, η ουσιαστική αναβάθμιση των χώρων πρασίνου και η δημιουργία ισχυρών κινήτρων για ανακύκλωση δεν είναι απλώς πολιτικές εξαγγελίες. Είναι τα επόμενα υποχρεωτικά βήματα αν θέλουμε η περιοχή μας να είναι βιώσιμη, ανθεκτική και φιλόξενη για τις επόμενες γενιές. Το περιβάλλον δεν περιμένει. Το ίδιο θα έπρεπε να ισχύει και για τις λύσεις.