Η εικόνα επαναλαμβάνεται καθημερινά στα δικαστήρια της Ευελπίδων ή στην οδό Λουκάρεως: δεκάδες νέοι άνθρωποι με φακέλους στα χέρια, κινητά που χτυπούν αδιάκοπα και βλέμματα που εναλλάσσονται ανάμεσα στο άγχος και την προσδοκία. Είναι κατά βάση ασκούμενοι και νέοι δικηγόροι. Μια γενιά μορφωμένη, με υψηλό επίπεδο σπουδών και ταυτόχρονα αντιμέτωπη με ένα επάγγελμα που βρίσκεται σε μεταβατική περίοδο.
Αποτελεί κοινή παραδοχή ότι η δικηγορία εισέρχεται σε μια εποχή σημαντικών προκλήσεων, ιδίως για όσους κάνουν τα πρώτα τους βήματα στον χώρο. Τα οικονομικά δεδομένα, ο κορεσμός του επαγγέλματος και οι μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς δημιουργούν ένα απαιτητικό περιβάλλον για την νέα γενιά νομικών.
Ένα από τα πιο συχνά αναφερόμενα προβλήματα είναι ο αριθμός των δικηγόρων αναλογικά με τον πληθυσμό. Σύμφωνα με στοιχεία του 2025, οι εγγεγραμμένοι δικηγόροι της χώρας αριθμούν περί τις 50.000, αριθμός που αντιστοιχεί σε περίπου 449 δικηγόρους ανά 100.000 κατοίκους.
Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί έντονο ανταγωνισμό, ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα. Κάθε χρόνο, εκατοντάδες νέοι απόφοιτοι νομικών σχολών εισέρχονται στην αγορά εργασίας, προσπαθώντας να βρουν χώρο σε ένα ήδη κορεσμένο επάγγελμα.
Η εικόνα αυτή έχει άμεσες συνέπειες στις προοπτικές των νέων δικηγόρων. Πολλοί δυσκολεύονται να δημιουργήσουν σταθερό πελατολόγιο ενώ άλλοι επιλέγουν να εργαστούν ως συνεργάτες σε μεγαλύτερα σχήματα, συχνά με περιορισμένες οικονομικές απολαβές.
Η οικονομική διάσταση αποτελεί την μεγαλύτερη πρόκληση για τους ασκούμενους και νέους δικηγόρους.
Η περίοδος της άσκησης- η οποία διαρκεί τουλάχιστον 18 μήνες-χαρακτηρίζεται συχνά από χαμηλές αμοιβές. Ακόμα όμως και μετά την περάτωσή της, τα πρώτα χρόνια παραμένουν δύσκολα. Τα έξοδα είναι αρκετά σημαντικά: φορολογικές υποχρεώσεις, ασφαλιστικές εισφορές, επαγγελματική στέγη, λειτουργικά έξοδα γραφείου.
Επιπλέον, η καθυστέρηση στην απονομή δικαιοσύνης, ιδίως στην εκδίκαση υποθέσεων και η γραφειοκρατία αποτελούν ανασταλτικούς παράγοντες για την επαγγελματική καθημερινότητα των νέων δικηγόρων που την καθιστούν πιο ρευστή.
Η περίοδος της άσκησης, ακόμη, πολλές φορές περιορίζεται στην διεκπεραίωση διοικητικών διαδικασιών χωρίς ουσιαστική καθοδήγηση.
Παρά τις δυσκολίες, ωστόσο, η εικόνα της δικηγορίας στην Ελλάδα δεν είναι μόνο αρνητική. Τα τελευταία χρόνια εμφανίζονται νέες ευκαιρίες που μπορούν να αλλάξουν το τοπίο.
Η αλματώδης πρόοδος της τεχνολογίας με την είσοδο της τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινότητά μας σε συνδυασμό με την ψηφιοποίηση που επέρχεται στην δικαιοσύνη, η διεθνοποίηση της οικονομίας και η επέκταση του επενδυτικού μοντέλου δημιουργούν νέους τομείς εξειδίκευσης.
Οι νέοι δικηγόροι, που συχνά διαθέτουν μεταπτυχιακά, ξένες γλώσσες και εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες, βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση για να αξιοποιήσουν αυτές τις νέες ευκαιρίες.
Προς την κατεύθυνση ενός όντως πιο βιώσιμου επαγγελματικού περιβάλλοντος, θα μπορούσαν να συμβάλλουν κρατικά ή ευρωπαϊκά προγράμματα χρηματοδότησης- μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας λόγου χάριν- που θα έδιναν την δυνατότητα σε νέους δικηγόρους να δημιουργήσουν το δικό τους γραφείο.
Η ελληνική δικηγορία βρίσκεται σε μια περίοδο μετάβασης. Οι προκλήσεις είναι υπαρκτές και πολλές φορές αποθαρρυντικές για τους νέους επαγγελματίες. Όμως κάθε κρίση κρύβει και την δυνατότητα ανανέωσης.
Η νέα γενιά δικηγόρων στην Ελλάδα είναι πολύ καταρτισμένη και ίσως η πιο εξωστρεφής που υπήρξε ποτέ. Με διεθνείς εμπειρίες, τεχνολογικές δεξιότητες και πολλά τυπικά προσόντα, μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στον εκσυγχρονισμό του επαγγέλματος.
Η δικηγορία δεν είναι απλώς ένα επάγγελμα. Είναι ένας θεσμός που στηρίζεται στην ιδέα της δικαιοσύνης και της υπεράσπισης των δικαιωμάτων. Και όσο υπάρχουν νέοι άνθρωποι που πιστεύουν σε αυτή την ιδέα, το μέλλον του επαγγέλματος θα παραμένει ζωντανό και ελπιδοφόρο.
*Δικηγόρος Αθηνών- ΜΔΕ Οικονομικού Ποινικού Δικαίου ΑΠΘ-ΔΠΘ
