Η εποχή όπου οι μαθητές χρησιμοποιούσαν την τεχνητή νοημοσύνη αποκλειστικά για βοήθεια στις σχολικές εργασίες φαίνεται πως έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Σήμερα, μια νέα και άκρως ανησυχητική τάση καταγράφεται στους νέους: η στροφή στα AI chatbots για την αναζήτηση συμβουλών υγείας και τη δημιουργία προγραμμάτων για απώλεια βάρους.
Ωστόσο, μια πρόσφατη επιστημονική μελέτη έρχεται να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι οι ψηφιακοί αυτοί «σύμβουλοι» δεν είναι απλώς ανακριβείς, αλλά δυνητικά επικίνδυνοι για την ανάπτυξη των εφήβων.
Το έλλειμμα των 700 θερμίδων και ο κίνδυνος υποσιτισμού
Σύμφωνα με την έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Nutrition, τα διατροφικά προγράμματα από AI τείνουν να στερούν από τους εφήβους τα βασικά θρεπτικά συστατικά και την απαραίτητη ενέργεια. Το πιο σοκαριστικό εύρημα; Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης υπολόγισαν τις ημερήσιες ανάγκες των εφήβων κατά σχεδόν 700 θερμίδες λιγότερες σε σχέση με τις πραγματικές τους ανάγκες — ένα νούμερο που πρακτικά μεταφράζεται στην πλήρη αφαίρεση ενός κυρίως γεύματος από την ημέρα τους.
«Αποδείξαμε ότι οι δίαιτες που παράγονται από την τεχνητή νοημοσύνη υπολείπονται δραματικά σε βασικά συστατικά συγκριτικά με τα επιστημονικά πρωτόκολλα που ακολουθεί ένας επαγγελματίας διαιτολόγος», εξηγεί η Δρ. Ayşe Betül Bilen, επικεφαλής της μελέτης και επίκουρη καθηγήτρια επιστημών υγείας στο Πανεπιστήμιο Istanbul Atlas.
Η ίδια προειδοποιεί πως τέτοιου είδους στερητικές προσεγγίσεις κατά την εφηβεία δεν οδηγούν σε υγιή απώλεια βάρους, αλλά ανοίγουν την πόρτα σε διατροφικές διαταραχές και σοβαρά μεταβολικά προβλήματα.
Πώς διεξήχθη η έρευνα
Η ερευνητική ομάδα προχώρησε σε ένα πρακτικό πείραμα δοκιμάζοντας πέντε από τα πιο γνωστά δωρεάν προγράμματα (μεταξύ των οποίων τα ChatGPT, Gemini, Bing Chat, Claude και Perplexity).
Τα βήματα της μελέτης ήταν σαφή:
- Δημιουργήθηκαν τέσσερα προφίλ υποθετικών 15χρονων (αγόρια και κορίτσια, με παραπάνω κιλά ή παχυσαρκία).
- Ζητήθηκε από την AI να εκπονήσει ένα τριήμερο πρόγραμμα διατροφής (3 γεύματα και 2 σνακ ημερησίως).
- Παράλληλα, τα ίδια δεδομένα δόθηκαν σε έναν εξειδικευμένο κλινικό διαιτολόγο για εφήβους.
Η «παγίδα» των μακροθρεπτικών συστατικών
Η σύγκριση των αποτελεσμάτων ήταν αποκαλυπτική. Εκτός από τον δραστικό περιορισμό των θερμίδων, οι αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης αστόχησαν πλήρως στην κατανομή των μακροθρεπτικών συστατικών. Συγκεκριμένα:
- Υπερεκτίμησαν επικίνδυνα την ανάγκη για πρωτεΐνες και λιπαρά.
- Υποεκτίμησαν δραματικά τους υδατάνθρακες, οι οποίοι είναι το βασικό «καύσιμο» του οργανισμού.
«Η εφηβεία αποτελεί μια περίοδο-κλειδί για την ανάπτυξη των οστών, τη σωματική διάπλαση και τη νοητική ωρίμανση», τονίζει η Δρ. Bilen. Η έλλειψη ενέργειας σε αυτή τη φάση μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτες βλάβες.
Η AI θέλει να είναι «αρεστή», όχι ιατρικά ακριβής
Γιατί όμως τα συστήματα αυτά αποτυγχάνουν τόσο εμφατικά στον τομέα της υγείας; Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, τα AI chatbots είναι προγραμματισμένα να προσφέρουν απαντήσεις που «ακούγονται» σωστές και είναι ευχάριστες στον χρήστη.
Αντί να λαμβάνουν υπόψη τις εξειδικευμένες, κλινικές ανάγκες ενός αναπτυσσόμενου οργανισμού, αναπαράγουν γενικευμένα μοτίβα ή δημοφιλείς «τάσεις» της μόδας γύρω από το αδυνάτισμα που αλιεύουν από το διαδίκτυο.
Το συμπέρασμα της επιστημονικής κοινότητας είναι σαφές: Η διατροφή και η υγεία δεν είναι πεδία για πειραματισμούς με αλγόριθμους. Γονείς και έφηβοι πρέπει να είναι εξαιρετικά επιφυλακτικοί και να απευθύνονται αποκλειστικά σε πιστοποιημένους επαγγελματίες υγείας για τον σχεδιασμό οποιουδήποτε διατροφικού πλάνου.
