Σε ηλικία 99 ετών έφυγε από τη ζωή τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου η εμβληματική μορφή της ελληνικής και ευρωπαϊκής διανόησης, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Η κορυφαία ιστορικός και βυζαντινολόγος υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της σύγχρονης ελληνικής επιστημονικής σκέψης, αφήνοντας πίσω της ένα έργο διεθνούς ακτινοβολίας.
Η Αρβελέρ έγραψε ιστορία καθώς το 1967 έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας και, το 1976, η πρώτη γυναίκα πρύτανης στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, σε μια πορεία 700 ετών του ιδρύματος. Το γεγονός αυτό θεωρείται ορόσημο όχι μόνο για την ακαδημαϊκή κοινότητα της Γαλλίας, αλλά και για τη θέση των γυναικών στην ανώτατη εκπαίδευση διεθνώς.
Τα πρώτα χρόνια και οι σπουδές
Γεννημένη στην Αθήνα από γονείς μικρασιατικής καταγωγής, σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στα χρόνια της Κατοχής εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και συμμετείχε ενεργά στη νεανική αντίσταση της εποχής.
Τη δεκαετία του ’50 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για μεταπτυχιακές σπουδές, ανοίγοντας τον δρόμο για τη διεθνή ακαδημαϊκή της καριέρα.
Η ακαδημαϊκή πορεία στη Γαλλία
Το 1955 εντάχθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS), όπου εξελίχθηκε σε διευθύντρια σπουδών και αργότερα σε καθηγήτρια στη Σορβόννη.
Το διδακτορικό της με αντικείμενο το Βυζάντιο και τη σχέση του με τη θάλασσα αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τη διεθνή βυζαντινολογική έρευνα.
Το επιστημονικό έργο και η παρακαταθήκη της
Το συγγραφικό έργο της επικεντρώνεται κυρίως στη βυζαντινή ιστορία, τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, την πολιτική ιδεολογία του Βυζαντίου και τη γεωπολιτική του ρόλου στον μεσογειακό χώρο. Ανάμεσα στα σημαντικότερα βιβλία της συγκαταλέγονται έργα για τη διοικητική οργάνωση του Βυζαντίου, τη σχέση του με τη θάλασσα, καθώς και μελέτες για τη Μικρά Ασία και τη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας.
Η συμβολή της στην κατανόηση του Βυζαντίου υπήρξε καθοριστική, γεφυρώνοντας την ελληνική ιστορική σκέψη με τη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Το έργο της θα συνεχίσει να διδάσκεται και να μελετάται για δεκαετίες, αποτελώντας πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές ερευνητών.
