Σε μείζον κοινωνικό ζήτημα με εκρηκτικές διαστάσεις εξελίσσεται η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα, καθώς η κατοικία μετατρέπεται από βασικό αγαθό σε δυσβάσταχτο βάρος για την πλειονότητα των νοικοκυριών. Παρά την έξοδο από την εποχή των μνημονίων και τη βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών, η καθημερινότητα των πολιτών «πνίγεται» από το υπέρογκο κόστος στέγασης.
Σύμφωνα με τη νέα, αποκαλυπτική μελέτη της διαΝΕΟσις σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ, τα στοιχεία είναι αποκαρδιωτικά: Το 2024, τα ελληνικά νοικοκυριά δαπάνησαν κατά μέσο όρο το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για την κάλυψη στεγαστικών αναγκών. Το ποσοστό αυτό είναι σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (19,2%), κατατάσσοντας τη χώρα μας στις κορυφαίες θέσεις της «στεγαστικής δυσπραγίας» στην Ε.Ε.
Ενοίκια και οφειλές: Στο «κόκκινο» οι ενοικιαστές
Τα ευρήματα της έρευνας σκιαγραφούν μια ζοφερή πραγματικότητα, ειδικά για όσους δεν διαθέτουν ιδιόκτητη κατοικία. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο αφορά τους ενοικιαστές:
- Το 60% των ενοικιαστών αναγκάζεται να ξοδεύει πάνω από το 40% του μηνιαίου εισοδήματός του για στέγαση (ενοίκιο, λογαριασμοί, θέρμανση).
- Συνολικά, σχεδόν 3 στα 10 νοικοκυριά στα αστικά κέντρα βρίσκονται σε καθεστώς «υπέρμετρης επιβάρυνσης».
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα κατέχει άλλη μια θλιβερή πρωτιά: Το 42,8% του πληθυσμού ζει σε νοικοκυριά που έχουν καθυστερήσει πληρωμές (ενοίκια, δόσεις δανείων ή λογαριασμούς ΔΕΚΟ), όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρώπη είναι μόλις 9,2%.
Το «τοξικό» κοκτέιλ: Γιατί ακρίβυναν τα πάντα;
Οι ερευνητές, υπό τον συντονισμό του Καθηγητή Νίκου Βέττα, εντοπίζουν τις ρίζες του προβλήματος σε έναν συνδυασμό παραγόντων που δημιούργησαν τη «τέλεια καταιγίδα» στην αγορά ακινήτων:
- Η κληρονομιά της κρίσης: Η δεκαετής ύφεση «πάγωσε» την οικοδομική δραστηριότητα και εκτίναξε τα «κόκκινα» δάνεια.
- Μειωμένη Προσφορά: Υπάρχουν περίπου 2,27 εκατομμύρια κενές κατοικίες και 700.000 ακίνητα δεσμευμένα σε πλειστηριασμούς ή ρυθμίσεις, τα οποία παραμένουν εκτός αγοράς.
- Τιμές 2008 με μισθούς 2024: Οι τιμές των ακινήτων έχουν επιστρέψει στα ιστορικά υψηλά του 2008, χωρίς όμως οι μισθοί να έχουν ακολουθήσει αντίστοιχη πορεία.
- Ο ρόλος του Τουρισμού: Η έκρηξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων (τύπου Airbnb) και το πρόγραμμα Golden Visa αφαίρεσαν χιλιάδες σπίτια από τη δεξαμενή της μακροχρόνιας ενοικίασης, πιέζοντας τις τιμές προς τα πάνω.
Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι νέοι, τα μονογονεϊκά νοικοκυριά και όσοι ζουν μόνοι τους, καθώς τα έξοδα στέγης απορροφούν δυσανάλογα μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού τους.
Ο οδικός χάρτης για τη λύση του προβλήματος
Η μελέτη δεν μένει μόνο στη διαπίστωση του προβλήματος, αλλά καταθέτει και μια δέσμη συγκεκριμένων προτάσεων πολιτικής για την ανακούφιση της αγοράς και των πολιτών.
1. Θεσμικές Παρεμβάσεις
Προτείνεται η ενίσχυση του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας με ουσιαστικές αρμοδιότητες χαράξης πολιτικής, καθώς και η πλήρης αξιοποίηση της ψηφιακής πύλης stegasi.gov.gr. Παράλληλα, ζητείται ψηφιοποίηση του ιδιοκτησιακού χάρτη για να γνωρίζει το κράτος ποια ακίνητα είναι κενά.
2. Κίνητρα και Κοινωνική Κατοικία
- Επιδότηση Ενοικίου: Επανασχεδιασμός του επιδόματος ώστε να συνδέεται με το ποσοστό του εισοδήματος που δαπανάται για στέγη.
- Φοροελαφρύνσεις: Μείωση φόρων για ιδιοκτήτες που προσφέρουν ακίνητα με χαμηλό ενοίκιο (στα πρότυπα Γαλλίας και Ισπανίας).
- «Κοινωνικός» Κατασκευαστικός Τομέας: Συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα και μη κερδοσκοπικούς φορείς για ανέγερση προσιτών κατοικιών.
3. Ρύθμιση της Αγοράς
- Έλεγχος Ενοικίων: Εξέταση μέτρων για «πλαφόν» ή έλεγχο στις αυξήσεις ενοικίων σε περιοχές με έντονο πρόβλημα, ώστε να αποφεύγονται απότομες μεταβολές.
- Ταμείο Ασφάλισης: Δημιουργία ταμείου (στα πρότυπα του Καναδά) που θα καλύπτει τους ιδιοκτήτες για τυχόν ζημιές ή αθετήσεις πληρωμών, ώστε να μειωθεί το ρίσκο και να ανοίξουν κλειστά σπίτια.
4. Περιορισμοί σε Airbnb και Golden Visa
Οι ερευνητές προτείνουν γεωγραφικούς περιορισμούς και ανώτατα όρια ημερών μίσθωσης για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις σε κορεσμένες περιοχές. Όσον αφορά τη Golden Visa, προτείνεται να χορηγείται πλέον μόνο για αγορά νεόδμητων κατοικιών ή για ανακατασκευή ερειπωμένων ακινήτων, ώστε να αυξηθεί το οικιστικό απόθεμα αντί να ανακυκλώνεται το υπάρχον.
Η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης απαιτεί άμεσα και συντονισμένα μέτρα, καθώς η ποιότητα ζωής εκατομμυρίων πολιτών εξαρτάται άμεσα από τη δυνατότητα πρόσβασης σε προσιτή στέγη.
