Μια σημαντική γεωπολιτική και οικονομική ανατροπή συντελείται στην παγκόσμια αγορά τροφίμων, με την Τυνησία να αναδεικνύεται στον νέο κυρίαρχο παίκτη της Μεσογείου.
Η χώρα της Βόρειας Αφρικής είναι έτοιμη να κατακτήσει τη θέση του δεύτερου μεγαλύτερου παραγωγού ελαιολάδου στον κόσμο, ξεπερνώντας την Ιταλία και απειλώντας τις παραδοσιακές ισορροπίες, καθώς βρίσκεται πλέον πίσω μόνο από την πανίσχυρη Ισπανία.
Ιστορικό ρεκόρ παραγωγής: Οι αριθμοί ζαλίζουν
Η φετινή χρονιά αποδεικνύεται «χρυσή» για τους Τυνήσιους παραγωγούς. Σε αντίθεση με την ξηρασία που ταλαιπώρησε τον ευρωπαϊκό νότο, οι ευνοϊκές βροχοπτώσεις στην Τυνησία δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για μια πρωτοφανή σοδειά.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ των Financial Times, το οποίο επικαλείται στοιχεία από τον Vito Martielli, αναλυτή της Rabobank, η παραγωγή ελαιολάδου για την περίοδο 2025-2026 αναμένεται να κυμανθεί μεταξύ 380.000 και 400.000 τόνων. Το νούμερο αυτό αποτελεί σημαντικό άλμα σε σχέση με τους 340.000 τόνους της προηγούμενης σεζόν, τοποθετώντας την Τυνησία μπροστά από την Ιταλία και την Ελλάδα.
Οι τοπικοί φορείς εμφανίζονται ακόμη πιο αισιόδοξοι. Η Najeh Saidi Hamed, επικεφαλής του Επιμελητηρίου Τυνήσιων Παραγωγών Ελαιολάδου, έκανε λόγο για πιθανή συγκομιδή που ίσως αγγίξει τους 500.000 τόνους, επίδοση που θα αποτελέσει ιστορικό ρεκόρ για τη χώρα.
Πώς η κλιματική αλλαγή και οι τιμές «έσπρωξαν» την καλλιέργεια
Η εκτίναξη της παραγωγής δεν είναι τυχαία. Συνδέεται άμεσα με τις διεθνείς τιμές ελαιολάδου, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έφτασαν σε δυσθεώρητα ύψη, αγγίζοντας τα 10.000 δολάρια ανά τόνο. Το γεγονός αυτό λειτούργησε ως ισχυρό κίνητρο για την επέκταση των καλλιεργειών στην Τυνησία.
Την ίδια ώρα, η κλιματική αλλαγή αναδιατάσσει την αγροτική παραγωγή στη Μεσόγειο. Από τα τέλη του 2022, τα κύματα καύσωνα και η παρατεταμένη ξηρασία έπληξαν καίρια τους ελαιώνες της Ισπανίας, της Ιταλίας και της Ελλάδας. Το κενό που δημιουργήθηκε στην αγορά, σε συνδυασμό με τις υψηλές τιμές, έδωσε την ευκαιρία στους παραγωγούς της Βόρειας Αφρικής να αυξήσουν τα μερίδιά τους.
Οικονομικό «οξυγόνο» για την Τυνησία
Για την εύθραυστη οικονομία της Τυνησίας, το ελαιόλαδο δεν είναι απλώς ένα αγροτικό προϊόν, αλλά σωσίβιο επιβίωσης. Μαζί με τον τουρισμό, οι εξαγωγές ελαιολάδου αποτελούν τη βασική πηγή ξένου συναλλάγματος.
Η χώρα βρίσκεται σε δεινή οικονομική θέση, με υψηλό δημόσιο χρέος και στασιμότητα, ιδιαίτερα μετά τη συγκέντρωση εξουσιών από τον Πρόεδρο Kaïs Saïed το 2021 και τον αποκλεισμό από τις διεθνείς αγορές χρέους. Η άρνηση του πακέτου διάσωσης 1,9 δισ. δολαρίων από το ΔΝΤ έχει καταστήσει τα έσοδα από τις εξαγωγές κρίσιμα για τη σταθερότητα της χώρας.
Το 2023, τα έσοδα από το ελαιόλαδο έκαναν ρεκόρ φτάνοντας τα 1,3 δισ. δολάρια, προσφέροντας μια προσωρινή ανάσα στα δημοσιονομικά.
Η «παγίδα» του χύμα ελαιολάδου και ο ρόλος της Ιταλίας
Παρά την επιτυχία στους όγκους παραγωγής, η Τυνησία αντιμετωπίζει μια δομική πρόκληση: την προστιθέμενη αξία. Το μεγαλύτερο μέρος του ελαιολάδου της εξάγεται χύμα, με κύριο αγοραστή την… Ιταλία.
Εκεί, το τυνησιακό λάδι συχνά αναμειγνύεται και επανεξάγεται με ευρωπαϊκές ετικέτες, μια πρακτική που εγείρει ζητήματα διαφάνειας για τον τελικό καταναλωτή. Παράλληλα, η Ισπανία και η Γαλλία παραμένουν σταθεροί πελάτες, ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζει η στροφή προς την αγορά των ΗΠΑ.
Αισιοδοξία για το μέλλον με αστερίσκους
Παρά τα θετικά μηνύματα από τους ελαιώνες, οι αναλυτές παραμένουν επιφυλακτικοί. Οικονομικοί παράγοντες, όπως ο Moez Labidi, επισημαίνουν ότι το αβέβαιο επιχειρηματικό περιβάλλον και ο φόβος κρατικών παρεμβάσεων κρατούν τους επενδυτές σε στάση αναμονής.
Η «έκρηξη» του ελαιολάδου προσφέρει σίγουρα χρόνο στην Τυνησία, ωστόσο, χωρίς βαθιές μεταρρυθμίσεις, η οικονομική ανάκαμψη που βασίζεται αποκλειστικά στον καιρό και τις συγκυρίες, κινδυνεύει να είναι πρόσκαιρη.
