Νέα ανάλυση δορυφορικών δεδομένων από το University College London και τη Watershed Investigations καταγράφει μια πραγματικότητα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν απίθανη για την Ευρώπη: ολόκληρες περιοχές της νότιας και ανατολικής Ευρώπης έχουν χάσει σημαντικό μέρος των υδάτινων αποθεμάτων τους από το 2002 έως το 2024. Ανάμεσα σε αυτές και η Πελοπόννησος, ιδιαίτερα οι νομοί με έντονη αγροτική δραστηριότητα. Πόσο μακριά όμως βρισκομαστε από το να γίνουμε… Τεχεράνη;
Στον επιστημονικό χάρτη, ο οποίος αποτυπώνει τις μεταβολές στα υπόγεια ύδατα, την υγρασία εδάφους, τους ποταμούς και τις λίμνες, οι κόκκινες ζώνες κυριαρχούν σε:
- Ισπανία,
- Ιταλία,
- Γαλλία,
- Ελλάδα,
- Ρουμανία,
- Ουκρανία,
- Γερμανία και Πολωνία, με εντονότερα σημεία στην ανατολική ευρωπαϊκή λεκάνη.
Το συμπέρασμα είναι αδιαμφισβήτητο: ένα μεγάλο τμήμα της Ευρώπης έχει στεγνώσει και συνεχίζει να χάνει νερό με ανησυχητικούς ρυθμούς.
Την ίδια ώρα, ο ευρωπαϊκός Βορράς εμφανίζει αύξηση υδάτων, κυρίως σε Νορβηγία, Φινλανδία και Σουηδία, γεγονός που αποτυπώνει τη διαταραχή της κλιματικής ισορροπίας στην ήπειρο.
Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι οι υπόγειοι υδροφορείς —παραδοσιακά πιο ανθεκτικοί— υφίστανται πλέον έντονη πίεση. Οι ξαφνικές, έντονες καλοκαιρινές βροχές που προκαλεί η κλιματική αλλαγή δεν αρκούν, γιατί οδηγούν σε απορροή και πλημμύρες αντί σε εμπλουτισμό των υδροφορέων. Το αποτέλεσμα: μακροπρόθεσμη υποβάθμιση της υδατικής ασφάλειας.
Ραγδαία μείωση αποθεμάτων στην Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Σύμφωνα με δεδομένα της ΕΥΔΑΠ:
- Τα αποθέματα στους ταμιευτήρες ήταν σταθερά έως το 2021.
- Από το 2022, η ετήσια μείωση αγγίζει τα 250 εκατ. κυβικά μέτρα.
- Οι βροχοπτώσεις έχουν μειωθεί κατά 25%.
- Η εξάτμιση έχει αυξηθεί κατά 15%.
- Η κατανάλωση νερού έχει αυξηθεί κατά 6%.
Η χώρα μας βρίσκεται ήδη μεταξύ των περιοχών της νότιας Ευρώπης με τις υψηλότερες τιμές υδατικού στρες. Η Αττική και η Θεσσαλονίκη, όπου ζει πάνω από ο μισός πληθυσμός της χώρας, βρίσκονται στη μεγαλύτερη πίεση.
Παρά τις προειδοποιήσεις των επιστημόνων, τα έργα που ανακοινώνονται τώρα -όπως η εκτροπή ποταμών προς τον Εύηνο και οι νέες μονάδες αφαλάτωσης- εγείρουν ερωτήματα για την αποδοτικότητα, το κόστος και το περιβαλλοντικό αποτύπωμά τους.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χωρίς εκτεταμένο δίκτυο μικρών φραγμάτων, αναβάθμιση αγωγών και ορθολογική διαχείριση, καμία «μεγάλη λύση» δεν μπορεί να αποδώσει.
Πίεση στη Μεσσηνία και την Αργολίδα
Στον χάρτη της Guardian, η Πελοπόννησος εμφανίζεται να ανήκει στις περιοχές με μετρήσιμη μείωση υπόγειων υδάτων, αν και όχι στο πιο ακραίο φάσμα της ανατολικής Ευρώπης.
Ωστόσο, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στο πρόσφατο Hellenic Water Forum 2025, η περιοχή αντιμετωπίζει:
- αυξανόμενη πίεση στους υδροφορείς,
- υπεράντληση σε αγροτικές ζώνες,
- τοπικές λειψυδρίες κατά τους θερινούς μήνες,
- ανάγκη για άμεση ενίσχυση έργων ταμίευσης και εξοικονόμησης.
Η Πελοπόννησος, παρά την πλούσια γεωμορφολογία της, εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από έργα διαχείρισης νερού, ενώ περιοχές όπως η Αργολίδα και η Μεσσηνία -ισχυρές αγροτικές περιοχές- καταγράφουν συνεχή μείωση υδατικών αποθεμάτων.
Τοπικοί φορείς και δήμοι έχουν ήδη δρομολογήσει:
- μελέτες για έξυπνα αρδευτικά συστήματα,
- έργα ενίσχυσης υδροδότησης οικισμών,
- αναβάθμιση υφιστάμενων υδραυλικών δικτύων,
- δράσεις ευαισθητοποίησης για εξοικονόμηση νερού.
Όπως τονίζουν ειδικοί στο anagnostis.org, η Πελοπόννησος δεν κινδυνεύει άμεσα, αλλά χρειάζεται στρατηγικό σχεδιασμό ώστε να μην ζήσει στο μέλλον καταστάσεις ανάλογες με άλλες ευρωπαϊκές περιοχές.
Η Τεχεράνη ως προειδοποίηση: Η δυστοπία που ήρθε νωρίτερα
Λίγες ημέρες πριν από τη δημοσιοποίηση των δορυφορικών δεδομένων για την Ευρώπη, ο πρωθυπουργός του Ιράν ανακοίνωνε ένα από τα πιο ακραία μέτρα στην ιστορία της χώρας:
Η Τεχεράνη, μια πόλη 13 εκατομμυρίων κατοίκων, κινδυνεύει να μείνει χωρίς νερό και η κυβέρνηση εξετάζει ενδεχόμενο εκκένωσης.
Οι πολίτες ήδη λαμβάνουν νερό με δελτίο.
Αυτό που κάποτε έμοιαζε με δυστοπικό σενάριο επιστημονικής φαντασίας, τώρα αποτελεί πραγματικότητα: πώς μια μητρόπολη, προορισμός τεράστιων οικονομικών δραστηριοτήτων, μπορεί να φτάσει στο σημείο μηδέν.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι τέτοιες εικόνες δεν είναι τόσο μακριά για άλλες χώρες, καθώς η κλιματική αλλαγή μετατοπίζει συνεχώς τις ζώνες ξηρασίας.
Οι επισημάνσεις των επιστημόνων
Σύμφωνα με υδρολόγους και ειδικούς:
- Πρέπει να αυξηθεί η επαναχρησιμοποίηση νερού.
- Να διαχωριστεί το πόσιμο από το μη πόσιμο νερό.
- Να αξιοποιηθούν λύσεις βασισμένες στη φύση.
- Να επενδύσουμε σε έξυπνα δίκτυα και τεχνολογίες παρακολούθησης.
- Να περιοριστεί η εξάρτηση από ενεργοβόρες λύσεις αφαλάτωσης.
Όπως σημειώνουν, τα μέτρα που λαμβάνονται σήμερα δεν επαρκούν για την ταχύτητα με την οποία αλλάζει το κλίμα.
