Η Πελοπόννησος επιβεβαιώνει τη φήμη της ως «γενέτειρα» της ελληνικής ελιάς, σύμφωνα με την πρώτη συστηματική επιστημονική χαρτογράφηση της κλιματικής και γεωμορφολογικής καταλληλότητας για ελαιοκαλλιέργεια σε όλη την Ελλάδα.
Η έρευνα του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών αξιοποίησε 11 δείκτες και δημιούργησε εξειδικευμένους χάρτες που αποτυπώνουν με ακρίβεια σε ποιες περιοχές η ελιά ευδοκιμεί σήμερα – και πού ανοίγονται νέες δυνατότητες.
Οι κλιματικές επιδόσεις
Στον πρώτο χάρτη, που παρουσιάζει τον συνολικό Κλιματικό Δείκτη Καταλληλότητας (0–10), καταγράφεται ξεκάθαρη διαφοροποίηση ανάμεσα στις περιοχές της χώρας.
- Μεγάλα τμήματα της βόρειας και κεντρικής Ελλάδας βαθμολογούνται με 0, γεγονός που αποδίδεται κυρίως στις χαμηλές θερμοκρασίες και τις συχνές παγωνιές.
- Αντίθετα, η Πελοπόννησος εμφανίζει εκτεταμένες ζώνες με υψηλές βαθμολογίες 8–10, ιδιαίτερα στις δυτικές και νότιες περιοχές, όπου το ήπιο μεσογειακό κλίμα και οι περιορισμένοι παγετοί δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για την ελιά.
- Μοναδική εξαίρεση αποτελεί το ορεινό εσωτερικό της Πελοποννήσου, το οποίο εμφανίζει σκορ 0–5, επιβεβαιώνοντας ότι η γεωγραφική ανομοιομορφία επηρεάζει έντονα την καλλιέργεια.
Τα δεδομένα αυτά συνάδουν με την ιστορική εμπειρία: η δυτική και νότια Πελοπόννησος, όπου εντοπίζονται οι μεγαλύτερες και πλέον φημισμένες ελαιοπαραγωγικές ζώνες, χαρακτηρίζονται από εξαιρετική κλιματική καταλληλότητα.
Η συνολική καταλληλότητα
Ο δεύτερος χάρτης συνδυάζει κλιματικά και γεωμορφολογικά στοιχεία – υψόμετρο, κλίση, προσανατολισμό και τραχύτητα εδάφους – παρέχοντας μια συνολική εκτίμηση.
- Περιοχές με σκορ 0 εξακολουθούν να εμφανίζονται κυρίως σε ορεινά ή βόρεια τμήματα της χώρας.
- Η Πελοπόννησος, όμως, παρουσιάζει εκτεταμένες ζώνες με βαθμολογίες 7–10, γεγονός που την καθιστά μία από τις πλέον κατάλληλες περιοχές πανελλαδικά.
- Συνολικά, περίπου 60% της ελληνικής επικράτειας θεωρείται κατάλληλο για ελιές, ωστόσο η Πελοπόννησος – μαζί με την Κρήτη – παραμένει ένα από τα πιο ευνοημένα γεωγραφικά διαμερίσματα.
Οι χάρτες επίσης αποκαλύπτουν ότι υπάρχουν περιοχές στην ηπειρωτική Ελλάδα που θεωρούνται «κρυμμένα χαρτιά» για ελαιοκαλλιέργεια, όπως η Καβάλα και η Αιτωλοακαρνανία, που λαμβάνουν πολύ υψηλές βαθμολογίες (9), παρότι δεν διαθέτουν μακρά παράδοση στην παραγωγή ελαιολάδου.
Το μέλλον της ελαιοκαλλιέργειας και οι πιέσεις της κλιματικής κρίσης
Παρότι οι χάρτες αποτυπώνουν τις σημερινές συνθήκες, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η κλιματική αλλαγή αναμένεται να αναδιαμορφώσει τον χάρτη της παραγωγής.
Σύμφωνα με όσα είπε στην «Καθημερινή», ο επικεφαλής της έρευνας, βιοκλιματολόγος Γιάννης Χαραλαμπόπουλος:
- Η αύξηση της θερμοκρασίας, ιδίως της ελάχιστης, απειλεί την ικανότητα της ελιάς να ανθίσει.
- Η νοτιοδυτική Πελοπόννησος, παρά τη σημερινή της υπεροχή, αναμένεται να αντιμετωπίσει πιέσεις.
- Μεταβολές στη χρονική κατανομή των βροχοπτώσεων και στη συχνότητα των ακραίων φαινομένων ενδέχεται να επηρεάσουν την παραγωγικότητα.
Αυτό σημαίνει ότι περιοχές με σήμερα άριστες κλιματικές συνθήκες ενδέχεται να χρειαστούν νέα εργαλεία προσαρμογής, όπως διαφορετικές πρακτικές άρδευσης ή επανασχεδιασμό καλλιεργητικών ζωνών.
