Η οριστικοποίηση της στέγασης του πρώτου Εθνικού Μουσείου για την Επανάσταση του 1821 στο Γουδί επισφραγίζει μια εξέλιξη που για την Αργολίδα έχει διπλή ανάγνωση. Το ίδιο Ίδρυμα, ο ίδιος δωρητής και η ίδια συλλογή που σήμερα κατευθύνονται στην Αθήνα, πριν από λίγους μήνες βρίσκονταν στο επίκεντρο ενός σχεδίου για το Ναύπλιο. Η υπογραφή της προγραμματικής σύμβασης δωρεάς έως 12 εκατομμυρίων ευρώ από το Ίδρυμα «Αντώνιος Ε. Κομνηνός» σημαίνει, στην πράξη, ότι η πόλη που υπήρξε πρώτη πρωτεύουσα του νεοελληνικού κράτους έμεινε εκτός ενός μουσείου αφιερωμένου ακριβώς στην περίοδο που την ανέδειξε.

Τη σύμβαση υπέγραψαν στις 9 Ιουλίου ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο πρόεδρος του Ιδρύματος Αντώνιος Κομνηνός και η πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Εθνικής Πινακοθήκης Όλγα Μεντζαφού. Το μουσείο θα στεγαστεί στο κτιριακό συγκρότημα του Παλαιού Στρατιωτικού Αρτοποιείου, εντός του Άλσους Στρατού στο Γουδί, με βάση την αρχιτεκτονική μελέτη του Ευάγγελου Στυλιανίδη. Η δωρεά καλύπτει τις μελέτες και την αποκατάσταση του κελύφους, χωρίς επιβάρυνση για το Δημόσιο, ενώ το εγχείρημα θα υπαχθεί στην αρμοδιότητα του υπουργείου Εθνικής Άμυνας.

Ο δρόμος πέρασε πρώτα από την πλατεία Συντάγματος

Για να γίνει κατανοητό τι σημαίνει η επιλογή του Γουδίου, χρειάζεται να ανατρέξει κανείς στα τέλη του 2024. Στις 24 Δεκεμβρίου εκείνης της χρονιάς, το Δημοτικό Συμβούλιο Ναυπλιέων έλαβε με την υπ’ αριθμόν 330/2024 απόφαση θετική γνώμη για τη δημιουργία του «Μουσείου 1821» στο πρώην κτίριο της Εθνικής Τράπεζας, επί της ιστορικής πλατείας Συντάγματος. Την πρωτοβουλία είχε το ίδιο Ίδρυμα «Αντώνιος Ε. Κομνηνός», με προοπτική η ιδιωτική συλλογή έργων για την Επανάσταση να παραχωρηθεί στην Εθνική Πινακοθήκη, τον ίδιο δηλαδή φορέα που σήμερα αναλαμβάνει τη μουσειολογική συγκρότηση του μουσείου στην Αθήνα.

Το σχέδιο για το Ναύπλιο προέβλεπε αγορά και ριζική ανακατασκευή του κτιρίου του 1936, με παρεμβάσεις που άλλαζαν τη μορφολογία του. Οι μακέτες που παρουσιάστηκαν στο δημοτικό συμβούλιο έδειχναν ένα κέλυφος αισθητά διαφορετικό από την αρχιτεκτονική του παλιού Ναυπλίου, ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία που είδαν το φως της δημοσιότητας προβλεπόταν προσθήκη ορόφου και αύξηση του ύψους πάνω από τα όρια που θέτει το ΦΕΚ όρων δόμησης για το ιστορικό κέντρο. Το σχέδιο απαιτούσε επίσης την παραχώρηση κοινόχρηστου χώρου της πλατείας για τη σκάλα, τη μάντρα και τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου.

Οι αντιδράσεις που άλλαξαν την πορεία

Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Πολίτες και συλλογικότητες, με κεντρικό το αίτημα «Ναι στο Μουσείο, όχι στην κατάληψη της πλατείας», στράφηκαν κατά της υπερύψωσης του κτιρίου και της αλλοίωσης του πολεοδομικού ιστού. Η Κίνηση Δημοτών για τη Διάσωση της Πλατείας Συντάγματος επισήμανε ότι δεν υπήρχε δεσμευτικό συμβολαιογραφικό έγγραφο που να εγγυάται τη μεταβίβαση του κτιρίου και της συλλογής στην Εθνική Πινακοθήκη, και προχώρησε σε συλλογή υπογραφών και ειρηνικές διαμαρτυρίες. Το ζήτημα επανήλθε στο δημοτικό συμβούλιο και έφτασε ώς τη Βουλή, μετατρέποντας ένα τοπικό πολεοδομικό διακύβευμα σε εθνικής εμβέλειας συζήτηση.

Πάνω σε αυτό το φόντο τοποθετείται και η δημόσια παρέμβαση του πρώην αντιπεριφερειάρχη Αργολίδας Τάσσου Χειβιδόπουλου. Σε ανάρτησή του σχολίασε ότι με την υπογραφή της σύμβασης για το Γουδί «χάθηκε η ευκαιρία» στέγασης του μουσείου στο Ναύπλιο, αποδίδοντας την εξέλιξη στις διαμαρτυρίες για την κατάληψη μέτρων της πλατείας. Υποστήριξε ότι η τοπική κοινωνία δεν διαχειρίστηκε το ζήτημα όπως έπρεπε και ότι θα μπορούσε να είχε αναζητηθεί συμβιβαστική λύση, με αντικατάσταση των μέτρων που θα καταλάμβανε η σκάλα του μουσείου, ώστε να μην επηρεαστεί σημαντικά η πλατεία. Την ίδια στιγμή, οι φορείς που αντιτάχθηκαν στο αρχικό σχέδιο είχαν διατυπώσει ρητά ότι δεν αντιδρούσαν στο μουσείο καθαυτό, αλλά στους όρους χωροθέτησής του σε έναν από τους πιο ευαίσθητους δημόσιους χώρους της πόλης.

Τι κερδίζει η Αθήνα, τι μένει ανοιχτό για το Ναύπλιο

Στην Αθήνα, το εγχείρημα αποκτά πλέον στέρεη βάση. Το μουσείο φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως πυρήνας των εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια από την ίδρυση του ελληνικού κράτους το 2030 και να εντάξει την Ελληνική Επανάσταση στο ευρύτερο πλαίσιο των ευρωπαϊκών επαναστατικών κινημάτων του 19ου αιώνα. Το υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Εθνικής Πινακοθήκης, αναλαμβάνει την επιστημονική και μουσειογραφική οργάνωση, ενώ η συλλογή του Ιδρύματος θα εκτεθεί μόνιμα στον νέο χώρο.

Για την Αργολίδα, το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό δεν αφορά πλέον τη σκάλα ή τα τετραγωνικά της πλατείας, αλλά την τύχη ενός εμβληματικού κτιρίου. Το πρώην κατάστημα της Εθνικής Τράπεζας στην πλατεία Συντάγματος παραμένει κλειστό και χωρίς νέα χρήση, σε μια πόλη όπου η σχέση με το 1821 δεν είναι συμβολική αλλά ιστορικά θεμελιωμένη. Η μετακίνηση του μουσείου στο Γουδί αφήνει το Ναύπλιο με ένα διπλό ζητούμενο: την αξιοποίηση ενός αδρανούς μνημείου στον πυρήνα του ιστορικού κέντρου και το κατά πόσο η τοπική κοινωνία μπορεί, σε επόμενες τέτοιες ευκαιρίες, να συνδυάσει την προστασία του δημόσιου χώρου με την προσέλκυση επενδύσεων πολιτισμού.