Η καλή νομοθέτηση προϋποθέτει καθαρούς κανόνες, επαρκή χρόνο διαβούλευσης και πλήρη διαφάνεια. Στην Ελλάδα, ωστόσο, η παραγωγή νόμων μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε μια νυχτερινή διαδικασία, η οποία στερεί από τους πολίτες, τους παραγωγικούς φορείς και την τοπική αυτοδιοίκηση το δικαίωμα της έγκαιρης ενημέρωσης.
Η νέα έρευνα του ΚΕΦΙΜ, με τίτλο «Τι ώρες έρχονται οι τροπολογίες στη Βουλή;», φέρνει στο φως τη ραγδαία αύξηση των μεταμεσονύχτιων καταθέσεων τροπολογιών, μια πρακτική που ναρκοθετεί τον κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Το τέλος της εκπρόθεσμης κατάθεσης και η γέννηση του νυχτερινού αιφνιδιασμού
Τα στοιχεία του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών δείχνουν μια φαινομενική βελτίωση που κρύβει μια βαθύτερη παθογένεια. Ο συνολικός αριθμός των τροπολογιών μειώθηκε δραστικά, αγγίζοντας το 2025 το ιστορικό χαμηλό των 43 ψηφισμένων τροπολογιών. Παράλληλα, οι εκπρόθεσμες καταθέσεις σχεδόν μηδενίστηκαν. Η πραγματικότητα, όμως, απέχει από την εικόνα της θεσμικής εξυγίανσης.
Η εξάλειψη των εκπρόθεσμων καταθέσεων επιτεύχθηκε μέσω ενός διαδικαστικού τεχνάσματος. Οι ρυθμίσεις δεν κατατίθενται πλέον την ημέρα της ψήφισης, αλλά μεταφέρθηκαν λίγες ώρες νωρίτερα, αργά το προηγούμενο βράδυ.
| Περίοδος / Έτος | Τροπολογίες μετά τις 21:00 | Τροπολογίες μετά τις 22:00 |
|---|---|---|
| 2014 – 2019 | 2% – 12% | Σχεδόν μηδενικές |
| 2021 | 35,8% | Ανοδική τάση |
| 2023 | 73,3% | Άνω του 50% |
| 2024 | 76,8% (Ιστορικό υψηλό) | 55,4% |
| 2025 | 74,4% | Σταθερά υψηλό |
| 2026 (Ιαν.-Μάιος) | 60% | 35% |
Η μετατόπιση αυτή κορυφώθηκε κατά την τρέχουσα κοινοβουλευτική περίοδο (Ιούλιος 2023 – Μάιος 2026), όπου το 76% των τροπολογιών κατατέθηκε μεταξύ 21:00 και 01:00. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός πως το 81% των τροπολογιών «τελευταίας στιγμής» -δηλαδή αυτών που ψηφίζονται την αμέσως επόμενη ημέρα- εισήχθη στη Βουλή μέσα στη νύχτα.
Λιγότερες τροπολογίες, διπλάσιος όγκος άρθρων
Μια δεύτερη προβληματική τάση αφορά τη φύση των τροπολογιών. Αν και κατατίθενται λιγότερες σε απόλυτο αριθμό, η καθεμία λειτουργεί πλέον ως «όχημα» για πολλαπλές, συχνά άσχετες μεταξύ τους διατάξεις. Η πρακτική των ερανιστικών νομοσχεδίων καλά κρατεί.
| Έτος | Συνολικός Αριθμός | Μέσος Όρος Άρθρων ανά Τροπολογία |
|---|---|---|
| 2021 | 1.216 | Υψηλός όγκος διατάξεων |
| 2025 | 43 | Σχεδόν 4 (διπλασιασμός από το 2019) |
Το αποτέλεσμα είναι ασφυκτικό. Το 2026, ένας βουλευτής διαθέτει θεωρητικά μόλις 11 ώρες ανά άρθρο για να μελετήσει το περιεχόμενο, να εξετάσει τις συνοδευτικές εκθέσεις και να αποφασίσει. Πρακτικά, εάν η κατάθεση γίνει τα μεσάνυχτα και η συζήτηση ξεκινήσει το επόμενο πρωί, ο χρόνος ουσιαστικού ελέγχου εκμηδενίζεται.
Το ντόμινο που χτυπά την περιφέρεια της Πελοποννήσου
Αυτή η εθνική τάση αδιαφανούς νομοθέτησης συνιστά ευθεία απειλή για τον παραγωγικό και κοινωνικό ιστό της Πελοποννήσου. Οι τροπολογίες της τελευταίας στιγμής συχνά περιέχουν κρίσιμες ρυθμίσεις που αφορούν χρήσεις γης, αγροτικές επιδοτήσεις, φορολογικές ρυθμίσεις για τον τουριστικό κλάδο ή την κατανομή πόρων στην τοπική αυτοδιοίκηση.
Όταν ένας νόμος αλλάζει στις 23:30 το βράδυ, οι δήμοι της Αργολίδας, τα επιμελητήρια της Αρκαδίας και οι αγροτικοί συνεταιρισμοί της Λακωνίας και της Μεσσηνίας στερούνται το δικαίωμα της παρέμβασης. Οι τοπικοί φορείς ενημερώνονται για τις νέες διατάξεις μόνο αφού αυτές έχουν ήδη ψηφιστεί και δημοσιευτεί σε ΦΕΚ. Έτσι, δημιουργείται ένα καθεστώς νομικής ανασφάλειας, όπου οι επιχειρήσεις και οι πολίτες καλούνται να προσαρμοστούν βίαια σε δεδομένα για τα οποία δεν υπήρξε καμία απολύτως δημόσια διαβούλευση. Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς διαρρηγνύεται και το κόστος της προσαρμογής μετακυλίεται βαρύ στις πλάτες της τοπικής οικονομίας.
