Θετική ήταν η απάντηση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αργολίδας στο αίτημα της Πρωτοβουλίας Ενεργών Πολιτών Ερμιόνης για την άμεση προστασία και ανάδειξη των ευρημάτων του αρχαίου ναού της Χθονίας Δήμητρας, που εντοπίζονται κάτω από το δάπεδο του Ιερού Ναού Παμμεγίστων Ταξιαρχών στην Ερμιόνη.
Με έγγραφό της, με ημερομηνία 27 Απριλίου 2026, η Εφορεία επιβεβαιώνει όχι μόνο την ύπαρξη του αρχαίου ιερού, αλλά και την ωριμότητα μιας ολοκληρωμένης επιστημονικής πρότασης για την προβολή του. Όπως αναφέρει ο Προϊστάμενος Γρηγόριος Γρηγορακάκης, η υπηρεσία διαθέτει πλήρη τεκμηρίωση – φωτογραφική, σχεδιαστική και τρισδιάστατη σάρωση – και μπορεί να συνεργαστεί για την υλοποίηση, με μοναδική προϋπόθεση την εξεύρεση χρηματοδότησης.
Τι κρύβεται κάτω από τους Ταξιάρχες
Ο Ι.Ν. Ταξιαρχών δεσπόζει στο ψηλότερο σημείο του λόφου «Μύλοι» και είναι κηρυγμένο ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το 1996. Σύμφωνα με την ΕΦΑ, πρόκειται για σύνθετο τετρακιόνιο σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό του 17ου αιώνα, με ομοιότητες με ναούς στο Καστέλλι των Σπετσών.
Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον εντοπίζεται στη θεμελίωσή του:
Η Αγία Τράπεζα στηρίζεται σε συμπαγή μαρμάρινο κορμό κίονα.
Στη βάση της αψίδας έχουν ενσωματωθεί μεγάλοι δόμοι από γκρίζο μάρμαρο που προέρχονται, σύμφωνα με σωζόμενη επιγραφή, από τον κυκλικό βωμό του αρχαίου ναού του Ηλίου της Ερμιόνης.
Ο ναός συνδέεται ιστορικά με τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση του 1827, που συγκλήθηκε σε παρακείμενο χώρο.
Κατά τις εργασίες ανακαίνισης του 1935, όταν το δάπεδο του νάρθηκα υποβιβάστηκε κατά μισό μέτρο, εντοπίστηκαν δύο μικροί αράβδωτοι μαρμάρινοι κίονες, παρόμοιοι με αυτούς της παλαιοχριστιανικής βασιλικής της Ερμιόνης.
Η αποκάλυψη του 2013-2015
Η καθοριστική αποκάλυψη έγινε στο πλαίσιο του έργου «Εργασίες προστασίας και ανάδειξης του Ι.Ν. Ταξιαρχών», που χρηματοδοτήθηκε από το ΕΣΠΑ 2007-2013. Οι εργασίες στις όψεις και τη στέγη έφεραν στο φως τη θεμελίωση του αρχαίου ναού της Δήμητρας Χθονίας.
Για τον λόγο αυτό το δάπεδο του νάρθηκα δεν ανακατασκευάστηκε ποτέ. Αντ’ αυτού, ζητήθηκε ειδική μελέτη ώστε να συνεχιστεί απρόσκοπτα η λατρευτική χρήση του ναού.
Η μελέτη «Εργασίες στατικής ενίσχυσης και αποκατάστασης του Ι.Ν. Ταξιαρχών Ερμιόνης» εκπονήθηκε με ανάθεση του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου και εγκρίθηκε ομόφωνα το 2019 από το Τοπικό Συμβούλιο Μνημείων Πελοποννήσου.
Η μελέτη προβλέπει στατική ενίσχυση του πρόναου, διατήρηση εν καταχώσει των αρχαίων καταλοίπων και κατασκευή νέου δαπέδου με ειδική σήμανση, ώστε οι επισκέπτες να «διαβάζουν» στο έδαφος την κάτοψη του αρχαίου ιερού της Χθονίας Δήμητρας.
Τι μένει να γίνει
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας ξεκαθαρίζει ότι μπορεί να στηρίξει επιστημονικά κάθε πρόταση προβολής – από μουσειογραφική σήμανση έως ψηφιακές αναπαραστάσεις – καθώς η τεκμηρίωση είναι πλήρης. Το έργο, ωστόσο, υπερβαίνει τον ετήσιο προϋπολογισμό της.
Η Πρωτοβουλία Ενεργών Πολιτών Ερμιόνης περιμένει πλέον τις απαντήσεις του Δήμου Ερμιονίδας, του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου Ταξιαρχών και του Σουηδικού Ινστιτούτου Αθηνών, που έχει μακρά ανασκαφική παρουσία στην περιοχή, ώστε να προχωρήσει ο συντονισμός και η αναζήτηση πόρων.
Η υπόθεση της Χθονίας Δήμητρας στην Ερμιόνη δεν είναι απλώς ένα τοπικό αρχαιολογικό θέμα. Συνδέει την κλασική αρχαιότητα με τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή αρχιτεκτονική και με την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, αποτελώντας κομβικό σημείο για τη συνολική ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ερμιονίδας και της Αργολίδας.
