Σαρωτικές αλλαγές στο τοπίο των ρυθμισμένων δανείων φέρνει η ιστορική απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αλλάζει ριζικά τον τρόπο υπολογισμού των τόκων για τους υπαχθέντες στον Νόμο Κατσέλη (Ν. 3869/2010). Τράπεζες, εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (funds) και Δημόσιο καλούνται να προσαρμοστούν σε νέα δεδομένα, καθώς η δικαστική κρίση επιβάλλει ουσιαστικά έναν νέο μαθηματικό τύπο που οδηγεί σε δραστική μείωση της τελικής επιβάρυνσης των οφειλετών.

Η απόφαση της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου, αν και αναμένεται να καθαρογραφεί, βάζει τέλος στην πρακτική του τοκοχρεολυτικού υπολογισμού επί του συνολικού κεφαλαίου, ανοίγοντας τον δρόμο για μαζικές διεκδικήσεις αναδρομικών ποσών από τους δανειολήπτες.

Τι αλλάζει στον υπολογισμό των τόκων

Ο πυρήνας της απόφασης εστιάζει στο ότι το επιτόκιο πρέπει να υπολογίζεται επί της ορισθείσας μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού άληκτου κεφαλαίου (δηλαδή του υπολοίπου του χρέους). Μέχρι σήμερα, η πάγια τακτική των πιστωτικών ιδρυμάτων ήταν να αντιμετωπίζουν τη ρύθμιση ως ένα νέο τοκοχρεολυτικό δάνειο, γεγονός που, ειδικά σε περιβάλλον αυξανόμενων επιτοκίων, εκτόξευε το κόστος εξυπηρέτησης.

Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε πως αυτή η πρακτική αλλοίωνε τον κοινωνικό χαρακτήρα του νόμου για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά, ο οποίος στόχευε στην προστασία της πρώτης κατοικίας και τη βιώσιμη διευθέτηση των χρεών. Ουσιαστικά, η απόφαση μετατρέπει τα δάνεια αυτά σε σχεδόν άτοκες οφειλές, με ελάχιστη επιβάρυνση.

Η τεράστια διαφορά στα ποσά

Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της ελάφρυνσης, ας δούμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που προκύπτει από τα νέα δεδομένα:

• Το σενάριο: Δάνειο ύψους 100.000 ευρώ (μετά το «κούρεμα» βάσει εμπορικής αξίας ακινήτου), με επιτόκιο 3% και διάρκεια αποπληρωμής 20 έτη.
• Η παλιά μέθοδος: Με τον τοκοχρεολυτικό εκτοκισμό όλου του κεφαλαίου, η συνολική οφειλή θα έφτανε τα 135.000 ευρώ και η μηνιαία δόση τα 560 ευρώ.
• Η νέα μέθοδος: Με επιβολή τόκου μόνο στη δόση, η μηνιαία καταβολή πέφτει στα 416 ευρώ (συν ελάχιστο τόκο περίπου 12,5 ευρώ). Το συνολικό ποσό των τόκων για την 20ετία θα είναι μόλις 3.000 ευρώ.

Πρόκειται για μια διαφορά που μεταφράζεται σε δεκάδες χιλιάδες ευρώ όφελος για τον δανειολήπτη.

Οι «σεισμικές δονήσεις» σε Funds και Κράτος

Η δικαστική αυτή ανατροπή δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα στους ισολογισμούς των servicers και των funds. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, το κόστος από την αλλαγή του τρόπου υπολογισμού αγγίζει το 1,3 δισ. ευρώ.

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο ιδιωτικό. Δεδομένου ότι πολλά από αυτά τα δάνεια (που υπολογίζονται συνολικά μεταξύ 12 και 17 δισ. ευρώ) έχουν ενταχθεί σε τιτλοποιήσεις υπό την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου μέσω του προγράμματος «Ηρακλής», η μείωση των εισπράξεων απειλεί τα business plans των τιτλοποιήσεων. Σε ακραίο σενάριο, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατάπτωση των κρατικών εγγυήσεων, μετακυλίοντας το κόστος στον φορολογούμενο.

Τι πρέπει να κάνουν οι δανειολήπτες

Μετά την απόφαση, οι δανειολήπτες που έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη καλούνται:

1. Να επανεξετάσουν τις καταβολές που έχουν κάνει μέχρι σήμερα.
2. Να υπολογίσουν τη διαφορά που προκύπτει με τη νέα φόρμουλα.
3. Να διεκδικήσουν τα επιπλέον ποσά που κατέβαλαν, είτε ως επιστροφή χρημάτων είτε, πιθανότερα, ως συμψηφισμό με μελλοντικές δόσεις.

Τραπεζικοί κύκλοι εκφράζουν φόβους ότι η συγκεκριμένη νομολογία μπορεί να ανοίξει την «όρεξη» για διεκδικήσεις και από άλλες κατηγορίες οφειλετών, όπως αυτών του εξωδικαστικού μηχανισμού, ενώ προειδοποιούν για πιθανή αυστηροποίηση των κριτηρίων δανεισμού στο μέλλον.