Προ ημερών με υποκίνησε ένας φίλος να αναφερθώ στην νομική απαγόρευση της μούντζας. Έψαξα λοιπόν και βρήκα αρκετά πράγματα που θα μπορούσε η αντιπολίτευση να ισχυριστεί για να αποτρέψει το κακό.
Σύμφωνα με τον αναθεωρημένο Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, τα απλωμένα πέντε δάκτυλα τιμωρούνται με διοικητικό πρόστιμο 100 ευρώ, καθώς και αφαίρεση διπλώματος και άδειας κυκλοφορίας για 10 μέρες. Πρόκειται για έναν κανονισμό προκειμένου να σταματήσει αυτή η αγενής συμπεριφορά! Αλήθεια είναι λιγότερο αγενής η συμπεριφορά με την επίδειξη του μεσαίου δακτύλου και με τα συνεπαγόμενα σεξουαλικά υπονοούμενα από την «αθώα» μουντζούλα;
Δυστυχώς και εδώ επιβάλλεται ένας δυτικότροπος κανόνας αγενούς συμπεριφοράς και απαγορεύεται μια μοναδική έκφραση αγανάκτησης με παράδοση 1000ετιών. Ένας τρόπος να ξεχωρίσεις τους Έλληνες σε μια ξένη χώρα, εκτός από τη γλώσσα είναι και η χειρονομία που είναι γνωστή μούντζα, η εθνική μας χειρονομία;
Αν και υπάρχουν αναφορές για την ύπαρξη της στην Αρχαία Ελλάδα ως μορφή κατάρας, η “μούτζα” όπως την ξέρουμε σήμερα έχει τις ρίζες της στο Βυζάντιο. Εκεί, όταν κάποιος οδηγούνταν στο δικαστήριο για παράπτωμα το οποίο δεν ήταν σοβαρό, ο δικαστής βουτούσε την παλάμη του σε στάχτη και “μουτζούρωνε” το πρόσωπο του κατηγορουμένου με σκοπό την διαπόμπευσή του.
Η λέξη “μούντζα” αρχικά σήμαινε “μουντό χρώμα”, εξ ού και μουντζαλώνω, όμως στη συνέχεια σήμαινε “παλάμη λερωμένη με στάχτη”. Η χειρονομία αυτή με την έννοια που τη γνωρίζουμε εμείς δε χρησιμοποιείται πουθενά αλλού στον κόσμο, παρά μόνο σε κάποιες
χώρες της Μέσης Ανατολής, όπου όμως λαμβάνει προσβλητικό χαρακτήρα συνοδευόμενη από συγκεκριμένες εκφράσεις.
Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, η χρήση της μούντζας χρονολογείται από την αρχαία Ελλάδα. Λένε πως ήταν χαιρετισμός προς τον Ήλιο. Οι αρχαίοι σήκωναν τα χέρια τους με ανοιχτές τις παλάμες προς την πλευρά του ήλιου και έτσι επικαλούνταν τον θεό τους.
Πολλοί υποστηρίζουν ότι μούντζωναν και στα Ελευσίνια μυστήρια όπου η μούντζα συνοδευόταν από κατάρες οι οποίες απευθύνονταν προς τον «εχθρό», το «κακό» κ.λπ.. Επίσης, με αναγωγή στην αρχαιότητα, αναφέρεται πως οι πολεμιστές που νικούσαν στη μάχη, άλειφαν το πρόσωπο των αιχμαλώτων τους που είχαν ηττηθεί, με περιττώματα. Κάποιοι άλλοι υποστηρίζουν ότι η μούντζα ή φάσκελο (παλαιότερο “σφάκελο” και “στρούντζος” και “πούλος”) ξεκίνησε στην αρχαία Ελλάδα ως χειρονομία που απεικόνιζε το γυναικείο αιδοίο ή την ερωτική πράξη. Όμως μάλλον αναφέρονται στο μεσαίο δάκτυλο αφού σύμφωνα με κείμενα του Οβιδίου, ο υβριστής δεν είχε τότε ανοιχτά όλα τα δάχτυλα του χεριού, αλλά είχε τεντωμένο τον αντίχειρα και καθέτως προτεταμένο τον δείκτη και τον μέσο, κρατώντας τα υπόλοιπα δύο δάχτυλα κλειστά σε γροθιά.
Στις μέρες μας η κίνηση της μούντζας μάλλον ταυτίζεται με το Βυζάντιο, όπου στην ουσία ήταν βαριά ύβρις και έκφραση περιφρόνησης. Έχει ενδιαφέρουσα ιστορία, βαθιά πολιτισμική φόρτιση και μια εξέλιξη που λέει πολλά για το πώς οι κοινωνίες χρησιμοποιούν το σώμα για να επικοινωνήσουν.
Εδώ βρίσκεται η ρίζα της χειρονομίας φαίνεται να βρίσκεται στην αρχαία ελληνική και βυζαντινή πρακτική του “μύζω” ή “μυτζώνω”, που σήμαινε «μαυρίζω το πρόσωπο κάποιου με στάχτη ή βρωμιά» ως δημόσια τιμωρία.
Να θυμίσουμε ότι στο Βυζάντιο, οι εγκληματίες συχνά διαπομπεύονταν με στάχτη στο πρόσωπο, και η κίνηση της ανοιχτής παλάμης συμβόλιζε ακριβώς αυτό: σου ρίχνω τη στάχτη της ντροπής. Όταν δικάζονταν και αθωώνονταν ξέπλεναν το πρόσωπό τους και έβγαιναν «ασπροπρόσωπο».
Με τον καιρό, η συμβολική κίνηση έμεινε, αλλά η κυριολεκτική πράξη χάθηκε. Σε άλλες χώρες, η ανοιχτή παλάμη δεν έχει την ίδια σημασία.
Αυτό κάνει τη μούντζα ένα από τα πιο «μη μεταφράσιμα» πολιτισμικά σήματα. Πάντως, εκτός από υβριστική, η μούντζα είναι και θεραπευτική, καθώς σύμφωνα με ψυχολόγους είναι εκτονωτική κίνηση. Ως αυθόρμητη χειρονομία Στην πραγματικότητα η μούντζα λειτουργεί ως εκτόνωση θυμού, δήλωση ανωτερότητας, δημόσια επίπληξη, αλλά και ως χιουμοριστικό σχόλιο μεταξύ φίλων.
Έχει δηλαδή διπλή φύση. Αυτό την παράδοση με την στέρησε στο αστικό κράτος της ΝΔ και μας υποχρέωσε ατιμωρητί να υψώνουμε το κωλοδάκτυλο, με το συμπάθιο.
