Σε μια εποχή που η περιβαλλοντική κρίση απειλεί τα οικοσυστήματα παγκοσμίως, μια αχτίδα αισιοδοξίας έρχεται από εκεί που ίσως δεν το περιμέναμε: μέσα από τα σπλάχνα της ελληνικής ιστορίας.
Πρόσφατη επιστημονική έρευνα, η οποία τράβηξε και το ενδιαφέρον του βρετανικού BBC, καταδεικνύει ότι οι αρχαιολογικοί χώροι της Πελοποννήσου και της υπόλοιπης Ελλάδας δεν διαφυλάττουν μόνο την πολιτιστική μας κληρονομιά, αλλά λειτουργούν και ως πολύτιμες «οάσεις» για τη χλωρίδα και την πανίδα.
Το Πρόγραμμα «ΒΙΑΣ»: Η φύση αγκαλιάζει την ιστορία
Η ελληνική πολιτεία, αναγνωρίζοντας αυτή τη σπάνια συμβίωση, εγκαινίασε το πρωτοποριακό ερευνητικό πρόγραμμα «Βιοποικιλότητα σε Αρχαιολογικούς Χώρους» (ΒΙΑΣ). Μέσα σε δύο χρόνια, δεκάδες επιστήμονες από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών «χτένισαν» 20 εμβληματικά μνημεία.
Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά: Καταγράφηκαν 4.403 είδη, αριθμός που αντιστοιχεί στο 11% της συνολικής βιοποικιλότητας της χώρας, στριμωγμένα σε μια έκταση που καλύπτει μόλις το 0,08% της ελληνικής επικράτειας. Όπως τονίζει ο καθηγητής Ζωικής Ποικιλότητας, Παναγιώτης Παφίλης, οι χώροι αυτοί λειτουργούν στην πράξη ως «νησίδες σωτηρίας» για την άγρια ζωή.
Μυστράς και Επίδαυρος: «Οχυρά» της Πελοποννησιακής Φύσης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα στους αρχαιολογικούς χώρους της Πελοποννήσου, οι οποίοι αποδεικνύονται εξαιρετικά πλούσιοι σε ζωή.
- Στον Μυστρά: Η βυζαντινή καστροπολιτεία της Λακωνίας φαίνεται πως αποτελεί τον παράδεισο των ερπετών. Οι ερευνητές εντόπισαν εντός των τειχών τα έξι από τα επτά είδη σαύρας που είναι ενδημικά στην Πελοπόννησο. Μάλιστα, η πυκνότητα του πληθυσμού τους στον αρχαιολογικό χώρο ήταν σημαντικά μεγαλύτερη σε σχέση με τις γειτονικές περιοχές, αποδεικνύοντας ότι τα ερείπια προσφέρουν ιδανικό καταφύγιο.
- Στην Επίδαυρο: Στο ιερό του Ασκληπιού, η ιστορία επαληθεύεται με τον πιο ζωντανό τρόπο. Καταγράφηκε η παρουσία του Ασκληпіού όφεως (λαφιάτης), του μη δηλητηριώδους φιδιού που στην αρχαιότητα θεωρούνταν ιερό σύμβολο θεραπείας και απεικονίζεται στη ράβδο του θεού της Ιατρικής.
- Στην Αρχαία Ολυμπία: Ο χώρος που γέννησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες συμπεριλήφθηκε στην πρώτη φάση της έρευνας, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του ως σημαντικού οικοτόπου στην Ηλεία.
Γιατί τα ζώα προτιμούν τα αρχαία;
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το φαινόμενο δεν είναι τυχαίο. Ενώ τα τοπία γύρω από τους αρχαιολογικούς χώρους αλλάζουν ραγδαία λόγω της οικοδόμησης και της εντατικής γεωργίας, οι ίδιοι οι χώροι παραμένουν προστατευμένοι και σταθεροί εδώ και σχεδόν δύο αιώνες.
Οι περιορισμοί στην ανθρώπινη δραστηριότητα, η απουσία βαρέων οχημάτων και η φύλαξη, δημιουργούν ένα ήρεμο περιβάλλον. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο βοτανολόγος Θεοφάνης Κωνσταντινίδης, απαιτείται προσοχή στη διαχείριση της βλάστησης (π.χ. αποφυγή ζιζανιοκτόνων), ώστε να μην διαταραχθεί η ισορροπία της χλωρίδας.
Έρχεται το «ΒΙΑΣ ΙΙ»: Στο μικροσκόπιο Μυκήνες και Μονεμβασιά
Η επιτυχία του προγράμματος οδηγεί στη δεύτερη φάση του, το «ΒΙΑΣ ΙΙ», που επεκτείνεται σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Το ενδιαφέρον στρέφεται ξανά έντονα στην Πελοπόννησο, καθώς στο ερευνητικό πεδίο μπαίνουν:
- Οι Μυκήνες στην Αργολίδα.
- Η Μονεμβασιά και το Κάστρο Γερακίου στη Λακωνία.
Παράλληλα, η μελέτη θα επεκταθεί σε Κρήτη (Κνωσός, Γόρτυνα), Μακεδονία (Βεργίνα, Αμφίπολη, Δίον) και νησιά του Αιγαίου.
Μια παγκόσμια αλήθεια
Το φαινόμενο δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό. Από τα μικροσκοπικά γκέκο που επιβιώνουν στις πυραμίδες της Λίμα στο Περού, μέχρι τα σπάνια φυτά στα ρωμαϊκά ερείπια της Ιταλίας, η αρχαιολογία και η βιολογία αποδεικνύονται σύμμαχοι.
Στην Ελλάδα, η σύνδεση αυτή αναμένεται να γίνει πιο ορατή στο κοινό, καθώς σχεδιάζεται η τοποθέτηση ειδικών πινακίδων σε μεγάλους αρχαιολογικούς χώρους. Οι επισκέπτες θα ενημερώνονται πλέον όχι μόνο για τους ναούς και τα αγάλματα, αλλά και για τους σπάνιους «συγκατοίκους» των μνημείων, που συνεχίζουν τον κύκλο της ζωής πάνω στις πέτρες των προγόνων μας.
