Η ιστορία των ελληνικών ζυμαρικών έχει αφετηρία την πρώτη πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Το Ναύπλιο, ήδη από το 1824, φιλοξενεί την πρώτη οργανωμένη μονάδα παραγωγής μακαρονιών στην Ελλάδα, τη λεγόμενη – με λαϊκή απλότητα – «Φάμπρικα Μακαρονιών». Για τους Ναυπλιώτες, τα μακαρόνια δεν ήταν απλώς τρόφιμο, αλλά μέρος της καθημερινότητας και της τοπικής ταυτότητας.
Μέχρι εκείνη την εποχή, οι Έλληνες γνώριζαν μόνο τα σπιτικά ζυμαρικά, όπως τις χυλοπίτες και τον τραχανά. Η λειτουργία της πρώτης μακαρονοποιίας στο Ναύπλιο σηματοδότησε τη μετάβαση από την οικοτεχνία στη συστηματική παραγωγή και άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία νέων μονάδων, κυρίως από ιδιοκτήτες αλευρόμυλων.
Από την Αρκαδία στο Ναύπλιο: Η γέννηση του «Βεζούβιου»
Στα τέλη του 19ου αιώνα, η παραγωγή ζυμαρικών αποκτά πιο οργανωμένη μορφή. Το 1875, στην Τεγέα Αρκαδίας, δημιουργείται μια μικρή οικοτεχνία μακαρονιών, η οποία το 1890 μεταφέρεται στο Ναύπλιο και εξελίσσεται σε βιοτεχνία. Εκεί λανσάρεται η επωνυμία «Βεζούβιος», από τις πρώτες – αν όχι η πρώτη – μάρκα επώνυμων ζυμαρικών στην Ελλάδα.
Η παραγωγή ήταν ακόμη πρωτόγονη: ιπποκίνητες μηχανές, φυσική ξήρανση και απόλυτη εξάρτηση από τις καιρικές συνθήκες. Ωστόσο, οι βάσεις είχαν ήδη τεθεί για τη βιομηχανική ανάπτυξη του κλάδου.
Πειραιάς, βιομηχανική άνθηση και το brand STAR
Στις αρχές του 20ού αιώνα, το κέντρο βάρους μεταφέρεται στον Πειραιά, ο οποίος χάρη στο λιμάνι του γνωρίζει έντονη βιομηχανική άνθηση. Η μικρή βιοτεχνία εξελίσσεται σε βιομηχανία, με νέο μηχανολογικό εξοπλισμό και αυξημένη παραγωγή.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τις δυσκολίες της Κατοχής, η επιχείρηση επανέρχεται δυναμικά. Το 1952 λανσάρεται το σήμα STAR, ενώ για πρώτη φορά στην ελληνική αγορά εμφανίζονται ζυμαρικά διαίτης. Η επιχείρηση συγκαταλέγεται πλέον στις σημαντικότερες της χώρας, σε έναν κλάδο που αριθμούσε δεκάδες μονάδες.
Οι μεγάλες ελληνικές φίρμες ζυμαρικών
Παράλληλα με το Ναύπλιο και τον Πειραιά, γεννιούνται και άλλα ιστορικά brands που καθόρισαν την ελληνική αγορά:
- KORONA (1910) στον Πειραιά
- ΑΒΕΖ (1926) με ρίζες στην Κωνσταντινούπολη και έδρα τη Θεσσαλονίκη
- MISKO (1927), που αργότερα εξαγοράστηκε από την Barilla
- ΗΛΙΟΣ (1932), με έμφαση στην ποιότητα
- Μέλισσα (1938), σύμβολο εργατικότητας και συνέπειας
- ΣΤΕΛΛΑ (1957), με έντονη συναισθηματική σύνδεση με το ελληνικό κοινό
Η παγκόσμια διαδρομή των μακαρονιών
Η ιστορία των μακαρονιών εκτείνεται πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα. Από το αρχαίο ελληνικό «λάγανον» και τις αναφορές Λατίνων συγγραφέων, μέχρι την Κίνα, τον αραβικό κόσμο και τη Σικελία, τα ζυμαρικά εξελίχθηκαν μέσα στους αιώνες.
Η μεγάλη τους άνθηση έρχεται τον 18ο αιώνα στη Νάπολη, όπου το κλίμα ευνοούσε την αποξήρανση και η παραγωγή αποκτά εμπορικό χαρακτήρα.
Το Ναύπλιο στον πυρήνα της γαστρονομικής ιστορίας
Αν και τα μακαρόνια κατέκτησαν τον κόσμο, στην Ελλάδα η απαρχή τους συνδέεται άρρηκτα με το Ναύπλιο. Η πρώτη «Φάμπρικα Μακαρονιών» του 1824 δεν ήταν απλώς μια μονάδα παραγωγής, αλλά το ξεκίνημα μιας ολόκληρης βιομηχανίας που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ελληνική οικονομία και διατροφή.
Σχεδόν δύο αιώνες μετά, το Ναύπλιο μπορεί δικαίως να υπερηφανεύεται ότι οι κάτοικοί του ήταν… «μακαρονάδες από τα γεννοφάσκια τους».
