«Μέτρον ἄριστον», έλεγε ο Κλεόβουλος ο Λίνδιος, και το έλεγε σαν κανόνα ζωής. Στην Παλιά Πόλη το μέτρο δεν είναι ρητορική. Είναι ο όρος που κρατά τον δρόμο κοινόχρηστο, τη διέλευση ανθρώπινη και την πόλη βιώσιμη για κατοίκους και επισκέπτες.

Με αφορμή τη συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο της 19ης Δεκεμβρίου, στο 2ο θέμα περί καθορισμού του τέλους χρήσης κοινόχρηστων χώρων για το έτος 2026, ακούστηκε μια λογική ανταλλαγής που μοιάζει πρακτική, αλλά είναι θεσμικά επικίνδυνη. Αφέθηκε να εννοηθεί ότι, για να συμφωνηθεί μια αύξηση των τελών, υπήρξε διαβεβαίωση πως θα δοθεί ως αντιστάθμισμα αύξηση του παραχωρούμενου κοινόχρηστου χώρου, στο πλαίσιο μιας μελλοντικής σχεδίασης αλλαγής του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου του Δήμου. Με άλλα λόγια, ο κοινόχρηστος χώρος παρουσιάστηκε σαν νόμισμα συμφωνίας, και έτσι ανοίγει δρόμος ώστε οι κανόνες να γίνονται προϊόν παζαριού αντί για αποτέλεσμα θεσμικής κρίσης και δημόσιας διαβούλευσης. Λίγο παραπάνω τέλος, λίγο παραπάνω κατάληψη, και κάπως έτσι επεκτείνουμε καταλαμβάνοντας κι άλλο κοινόχρηστο. Ειδικά όταν μπαίνει στο κάδρο η Σταϊκοπούλου, που λειτουργεί ως οδός ήπιας κυκλοφορίας, το θέμα παύει να είναι απλώς οικονομικό και γίνεται θέμα λειτουργίας, ασφάλειας και καθημερινότητας.

Εδώ υπάρχει ένα προστατευτικό νομικό πλαίσιο που δεν είναι διακοσμητικό. Το Προεδρικό Διάταγμα για το παραδοσιακό τμήμα της πόλης του Ναυπλίου, όπως δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 38 Δ 26.01.1989, δεν αντιμετωπίζει την εστίαση ως χρήση που μπορεί να απλωθεί παντού. Ορίζει συγκεκριμένες ζώνες και όρους, με στόχο να προστατευθεί η κατοικία και να μην μετατραπεί το ιστορικό κέντρο σε ενιαία ζώνη αναψυχής. Στο ίδιο πνεύμα, οι πρόσθετες χρήσεις εστίασης προβλέπονται σε συγκεκριμένα μέτωπα, στις οδούς Μιαούλη, Παπανικολάου, Μπουμπουλίνας και στο πρόσωπο της Πλατείας Συντάγματος, και μόνο στα ισόγεια, με περιορισμούς, ανάμεσά τους και η απαγόρευση κάθε τεχνητής ενίσχυσης του ήχου προς τον δημόσιο χώρο. Σήμερα αυτό δεν διαβάζεται στενά ως μια παλιά συσκευή. Σημαίνει κάθε λύση που αυξάνει ένταση και διασπορά μουσικής ή ήχου εκτός καταστήματος, είτε με ηχεία και μεγάφωνα είτε με σύγχρονα φορητά ή εγκατεστημένα συστήματα, γιατί το αποτέλεσμα είναι η όχληση και η αλλοίωση της κατοικήσιμης φυσιογνωμίας.

Υπάρχουν όμως και οι εξαιρέσεις, και αυτές είναι που συχνά γίνονται το πεδίο παρερμηνειών. Το πλαίσιο περιλαμβάνει μεταβατικές ρυθμίσεις για χρήσεις που προϋπήρχαν και λειτουργούσαν νομίμως κατά τη δημοσίευση του Διατάγματος, ακόμη και αν δεν προβλέπονταν πλέον ως επιτρεπτές. Αυτές μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις και με την αντίστοιχη διαδικασία, να διατηρηθούν, όχι όμως να επεκταθούν. Η λογική τους είναι καθαρή, να μη διαλύσεις εν μία νυκτί μια προϋφιστάμενη πραγματικότητα, αλλά ταυτόχρονα να μη δημιουργήσεις από την εξαίρεση ένα νέο δικαίωμα γενικευμένης επέκτασης. Επιπλέον, όπου προβλέπεται διατήρηση, το βασικό κριτήριο συνδέεται με την προστασία του περιβάλλοντος χώρου, της κυκλοφορίας και ιδίως της κατοικίας, δηλαδή με το αν η χρήση προκαλεί όχληση και πίεση στον δημόσιο χώρο.

Ακριβώς επειδή οι εξαιρέσεις είναι στενές, δεν είναι σπάνιο να εμφανίζονται προσπάθειες παράκαμψης, όχι μετωπικά αλλά με το γνωστό τέχνασμα του βαφτίσματος. Άλλοτε κάτι παρουσιάζεται ως προϋφιστάμενο χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, άλλοτε εμφανίζεται ως δήθεν δευτερεύουσα ή συνοδευτική δραστηριότητα που στην πράξη γίνεται κύρια, άλλοτε περνά ως τεχνική ρύθμιση πλάτους που τάχα δεν αλλάζει τίποτα. Ουσιαστικά, όταν μιλάμε για αύξηση του επιτρεπόμενου πλάτους κατάληψης του κοινόχρηστου χώρου, όπως αναφέρθηκε για την οδό Σταϊκοπούλου από 1,20 σε 1,80 μέτρα, δεν μιλάμε για μια αθώα διόρθωση. Μιλάμε για αλλαγή κανόνα που μετακινεί το όριο υπέρ της κατάληψης και αλλάζει στην πράξη τη λειτουργία του δρόμου, σε δρόμους στενούς όπου οι πόντοι αυτοί είναι συχνά η διαφορά ανάμεσα σε ελεύθερη όδευση και σε μια πόλη που περπατιέται με συγγνώμες.

Το ζήτημα δεν είναι η κόντρα με τους επαγγελματίες. Η πόλη δεν είναι αρένα, ούτε οι επαγγελματίες είναι απέναντι από τους κατοίκους. Το ζήτημα είναι να υπάρχει μέτρο και ισονομία, ώστε η αγορά να δουλεύει χωρίς να καταπίνει τον κοινό χώρο και η κατοίκηση να μην εξαφανίζεται. Τραπεζοκαθίσματα μπορούν να υπάρχουν εκεί που επιτρέπεται και στον βαθμό που αντέχει ο χώρος. Η άναρχη επέκταση για γρήγορο κέρδος είναι πρόσκαιρη και στο τέλος συμπιέζει τα πάντα, πρώτα τον πεζό, μετά τον κάτοικο, και στο τέλος την ίδια την εικόνα που φέρνει τον τουρισμό.

Αν υπάρξει σκέψη για αλλαγή κανονιστικών διατάξεων, οφείλει να έρθει καθαρά, με γραπτό κείμενο, πλήρη αιτιολόγηση και πραγματικές μετρήσεις στο πεδίο, με σαφή οριοθέτηση, έλεγχο και κυρώσεις. Και κυρίως, χρειάζεται δημόσια διαβούλευση πριν από κάθε απόφαση, όχι ως τυπικό άλλοθι εκ των υστέρων, αλλά ως ουσιαστική διαδικασία όπου ακούγεται και η καθημερινότητα όσων κατοικούν μόνιμα στο ιστορικό κέντρο. Γιατί η Παλιά Πόλη δεν είναι μόνο προορισμός. Είναι γειτονιά. Και η γειτονιά δεν μπορεί να ψηφίζεται ερήμην της.